Ocali\u0107 Matejk\u0119<\/h2>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 1: Warszawa w oczekiwaniu<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nSierpniowe s\u0142o\u0144ce nie\u015bmia\u0142o przebija\u0142o si\u0119 przez ci\u0119\u017ckie chmury wisz\u0105ce nad Warszaw\u0105. W powietrzu unosi\u0142o si\u0119 napi\u0119cie, kt\u00f3re czu\u0107 by\u0142o w ka\u017cdym zak\u0105tku miasta. Ludzie przemykali ulicami, przyspieszaj\u0105c kroku, jakby pod\u015bwiadomie czuli, \u017ce czas nieub\u0142aganie ucieka. W g\u0119stniej\u0105cym powietrzu wisia\u0142o ju\u017c ci\u0119\u017ckie widmo nadci\u0105gaj\u0105cej wojny, kt\u00f3ra mia\u0142a wkr\u00f3tce ogarn\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 Europ\u0119.<\/p>\n
W biurze warszawskiej Zach\u0119ty panowa\u0142 niepok\u00f3j. Stanis\u0142aw Ejsmond, wiceprezes Komitetu Zach\u0119ty, sta\u0142 przy oknie i wpatrywa\u0142 si\u0119 d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119 w niebo. Jego twarz, zwykle spokojna, teraz by\u0142a pe\u0142na troski.<\/p>\n
\u2013 Staszku, nie mamy du\u017co czasu \u2013 przerwa\u0142 cisz\u0119 Stanis\u0142aw Mikulicz-Radecki, dyrektor administracyjny, wchodz\u0105c do biura z nar\u0119czem dokument\u00f3w. \u2013 Je\u015bli chcemy uratowa\u0107 te obrazy, musimy dzia\u0142a\u0107 teraz.<\/p>\n
Ejsmond odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 powoli.<\/p>\n
\u2013 Wiem. To nasz obowi\u0105zek. Nie mo\u017cemy pozwoli\u0107, by Matejko wpad\u0142y w r\u0119ce Niemc\u00f3w. „Bitwa pod Grunwaldem” i „Kazanie Skargi” to symbole naszej to\u017csamo\u015bci, naszej historii \u2013 odpowiedzia\u0142 stanowczym tonem. \u2013 Bierzmy si\u0119 do roboty.<\/p>\n
Obaj m\u0119\u017cczy\u017ani zeszli na d\u00f3\u0142, gdzie czeka\u0142a ju\u017c ekipa pracownik\u00f3w muzeum. Kilku ludzi z trudem pr\u00f3bowa\u0142o zdj\u0105\u0107 wielkie p\u0142\u00f3tna Matejki ze \u015bcian, co okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem. W normalnych okoliczno\u015bciach zadanie to powierzono by do\u015bwiadczonym pracownikom muzeum, jednak m\u0142odzi pracownicy Zach\u0119ty ju\u017c wcze\u015bniej otrzymali rozkazy mobilizacyjne i ruszyli na front. Konserwatorzy, pozbawieni pomocy, byli zmuszeni wezwa\u0107 przechodni\u00f3w do wsparcia.<\/p>\n
Przypadkowo zebrany zesp\u00f3\u0142 dzia\u0142a\u0142 niesk\u0142adnie. Liny, kt\u00f3rymi pr\u00f3bowano zabezpieczy\u0107 obraz, pl\u0105ta\u0142y si\u0119, a nier\u00f3wno naci\u0105gane sprawia\u0142y, \u017ce p\u0142\u00f3tno chybota\u0142o si\u0119 gro\u017anie, osuwaj\u0105c si\u0119 na pod\u0142og\u0119. W pewnym momencie obraz, wa\u017c\u0105cy wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 spodziewano, omal nie przygni\u00f3t\u0142 swoim ci\u0119\u017carem Stanis\u0142awa Ejsmonda, kt\u00f3ry z trudem odskoczy\u0142 na bok, unikaj\u0105c niebezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
\u2013 Ostro\u017cnie, Janek \u2013 Mikulicz-Radecki upomnia\u0142 jednego z m\u0119\u017cczyzn trzymaj\u0105cych obraz.<\/p>\n
\u2013 Dajcie mi r\u0119k\u0119! \u2013 krzykn\u0105\u0142 kto\u015b z drugiej strony, gdy ci\u0119\u017cki obraz zn\u00f3w zacz\u0105\u0142 si\u0119 przechyla\u0107.<\/p>\n
Gdy p\u0142\u00f3tna znalaz\u0142y si\u0119 bezpieczne na pod\u0142odze, wszyscy odetchn\u0119li z ulg\u0105. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 zwijanie ich na drewniany wa\u0142, kt\u00f3ry potem ob\u0142o\u017cono cerat\u0105 i umieszczono w skrzyni wy\u0142o\u017conej azbestem. Trzeba by\u0142o dzia\u0142a\u0107 szybko, ale z precyzj\u0105, by obrazy nie uleg\u0142y uszkodzeniu.<\/p>\n
\u2013 Teraz musimy je wywie\u017a\u0107 \u2013 stwierdzi\u0142 Ejsmond, z determinacj\u0105 w oczach.<\/p>\n
\u2013 Wyruszamy o \u015bwicie \u2013 doda\u0142 Ejsmond. \u2013 Musimy si\u0119 przygotowa\u0107. Przed nami d\u0142uga droga do Lublina.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 2: Ucieczka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\n7 wrze\u015bnia 1939 roku, o \u015bwicie, niewielki konw\u00f3j opu\u015bci\u0142 Warszaw\u0119. Na czele grupy sta\u0142 Ejsmond, a obok niego Mikulicz-Radecki i jego \u017cona oraz wo\u017anica z trzyosobow\u0105 rodzin\u0105. Pod Kurowem do ekipy do\u0142\u0105czy\u0142 malarz Boles\u0142aw Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni.<\/p>\n
Na platformie z gumowymi ko\u0142ami, wypo\u017cyczonej z Zak\u0142adu Oczyszczania Miasta, spoczywa\u0142a skrzynia z dzie\u0142ami Matejki.<\/p>\n
Niezwyk\u0142y konw\u00f3j z dwoma ko\u0144mi wyruszy\u0142 w niebezpieczn\u0105 podr\u00f3\u017c, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 Lublina. Gdy opu\u015bcili Warszaw\u0119, z ka\u017cdym kilometrem t\u0142ok na drodze stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. Uciekinierzy, wozy pe\u0142ne dobytku \u2013 wszyscy zmierzali na wsch\u00f3d, pr\u00f3buj\u0105c uciec przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 armi\u0105 niemieck\u0105.<\/p>\n
\u2013 Szybciej, musimy si\u0119 pospieszy\u0107 \u2013 ponagla\u0142 Ejsmond, spogl\u0105daj\u0105c na zat\u0142oczon\u0105 drog\u0119. \u2013 Naloty mog\u0105 si\u0119 zacz\u0105\u0107 w ka\u017cdej chwili.<\/p>\n
Nie zd\u0105\u017cy\u0142 doko\u0144czy\u0107 zdania, gdy na niebie pojawi\u0142 si\u0119 ryk niemieckich samolot\u00f3w. W t\u0142umie wybuch\u0142a panika. Ludzie zacz\u0119li biec, porzucaj\u0105c swoje rzeczy, a wozy stawa\u0142y w poprzek drogi, tworz\u0105c zator. Samoloty nurkowa\u0142y, siej\u0105c zniszczenie. Bomby eksplodowa\u0142y w pobli\u017cu, a konie p\u0142oszy\u0142y si\u0119, szarpi\u0105c w\u00f3z na wszystkie strony.<\/p>\n
\u2013 Trzymajcie si\u0119! \u2013 krzykn\u0105\u0142 Mikulicz-Radecki, chwytaj\u0105c si\u0119 skrzyni.<\/p>\n
Konie p\u0119dzi\u0142y na o\u015blep przez r\u00f3w, a w\u00f3z podskakiwa\u0142 na miedzach, prawie wywracaj\u0105c si\u0119 na bok. Wo\u017anica zdo\u0142a\u0142 jednak odzyska\u0107 kontrol\u0119, gdy tylko oddalili si\u0119 od drogi g\u0142\u00f3wnej i zjechali na polne \u015bcie\u017cki. Byli przera\u017ceni, ale zdeterminowani, by dotrze\u0107 do Lublina.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 3: Przyjazd do Lublina<\/span><\/a><\/h2><\/div>\n9 wrze\u015bnia, o poranku, konw\u00f3j dotar\u0142 do Lublina. S\u0142o\u0144ce wschodzi\u0142o nad miastem, rzucaj\u0105c z\u0142ote \u015bwiat\u0142o na brukowane ulice. W\u00f3z z bezcennym \u0142adunkiem wjecha\u0142 na dziedziniec Muzeum Lubelskiego, kt\u00f3re w tamtych czasach znajdowa\u0142o si\u0119 w gmachu dzisiejszej Biblioteki im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego (ul. Narutowicza 4).<\/p>\n
Zm\u0119czone konie zwiesi\u0142y \u0142by, a drobinki kurzu wirowa\u0142y jeszcze przez chwil\u0119 w powietrzu, osiadaj\u0105c na bruku. Wkr\u00f3tce, z budynku wysypali si\u0119 pracownicy muzeum, ich twarze wyra\u017ca\u0142y mieszank\u0119 ulgi i napi\u0119cia. Z przej\u0119ciem powitali go\u015bci ze stolicy i bez zb\u0119dnych pyta\u0144 przyst\u0105pili do pracy. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce Lublin jest bezpieczny \u2013 przynajmniej na tyle, by pozostawi\u0107 skrzynie na dziedzi\u0144cu, z nadziej\u0105, \u017ce wojenne burze omin\u0105 miasto.<\/p>\n
W ciszy poranka nagle da\u0142o si\u0119 us\u0142ysze\u0107 niepokoj\u0105ce, wibracyjne brz\u0119czenie, kt\u00f3re z ka\u017cd\u0105 sekund\u0105 stawa\u0142o si\u0119 coraz wyra\u017aniejsze. Na horyzoncie pojawi\u0142y si\u0119 czarne sylwetki niemieckich samolot\u00f3w, a powietrze przeszy\u0142 przera\u017aliwy huk pierwszej bomby, kt\u00f3ra spad\u0142a na Lublin.W okamgnieniu miasto pogr\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 w chaosie i panice. Ludzie krzyczeli, biegli na o\u015blep, szukaj\u0105c jakiego\u015b schronienia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b zgromadzonych na dziedzi\u0144cu odskoczy\u0142a pod \u015bcian\u0119 i pad\u0142a na ziemi\u0119. Ejsmond i Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni wybiegli w pop\u0142ochu na ulic\u0119, znikaj\u0105c w tumanach py\u0142u. Kiedy wszystko ucich\u0142o, ich cia\u0142a znaleziono pod zwa\u0142ami gruz\u00f3w.<\/p>\n
Dla wszystkich sta\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce dziedziniec nie zapewni ochrony, jak\u0105 mia\u0142 da\u0107 obrazom. Pilnie potrzebne by\u0142o znalezienie nowego, bezpieczniejszego schronienia dla cennych dzie\u0142 Matejki.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 4: Mistyfikacja<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW\u0142adys\u0142aw Woydy\u0142a sta\u0142 w cieniu zniszczonej \u015bciany, zamy\u015blony nad losem powierzonych mu skarb\u00f3w. Przez chwil\u0119 jego my\u015bli pow\u0119drowa\u0142y wstecz, do dnia, kiedy po raz pierwszy przekroczy\u0142 pr\u00f3g muzeum jako nowo mianowany intendent. Z\u0142o\u017cy\u0142 wtedy przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie chroni\u0142 dzie\u0142a przed niemieckim okupantem, cho\u0107 nie przypuszcza\u0142, \u017ce przyjdzie mu tak szybko dotrzyma\u0107 s\u0142owa. Woydy\u0142a westchn\u0105\u0142, odrzucaj\u0105c wspomnienia, i spojrza\u0142 w stron\u0119 dziedzi\u0144ca, przez kt\u00f3ry zmierza\u0142o w jego kierunku dw\u00f3ch go\u015bci. Pierwszego z m\u0119\u017cczyzn zna\u0142 dobrze \u2013 Roman Pieczyrak, pracownik urz\u0119du miasta, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ju\u017c przy r\u00f3\u017cnych miejskich inicjatywach. Obok niego szed\u0142 m\u0142odszy m\u0119\u017cczyzna, z zaci\u015bni\u0119tymi ustami, jakby pr\u00f3bowa\u0142 ukry\u0107 napi\u0119cie. Woydy\u0142a nie zna\u0142 go osobi\u015bcie. Pieczyrak przedstawi\u0142 go jako Henryka Krzesi\u0144skiego, zaufanego koleg\u0119 z magistratu. W milczeniu u\u015bcisn\u0119li sobie d\u0142onie na powitanie.<\/p>\n
\u2013 Przygotowali\u015bmy miejsce na parterze, w du\u017cej sali konferencyjnej \u2013 zaraportowa\u0142 Woydy\u0142a, prowadz\u0105c m\u0119\u017cczyzn szerokim korytarzem. Ich kroki dudni\u0142y o kamienn\u0105 posadzk\u0119, a d\u017awi\u0119k pot\u0119gowa\u0142o echo, wype\u0142niaj\u0105c cisz\u0119 pustego budynku. Kiedy weszli do sali, W\u0142adys\u0142aw wskaza\u0142 palcem pust\u0105 przestrze\u0144 pod jedn\u0105 ze \u015bcian.<\/p>\n
\u2013 Skrzyni\u0119 ukryjemy za stert\u0105 ksi\u0105\u017cek. Na wierzchu zrobimy wystaw\u0119, \u017ceby nikt nie zorientowa\u0142 si\u0119, co kryje si\u0119 pod spodem.<\/p>\n
\u2013 Postawimy tutaj rega\u0142y z ksi\u0105\u017ckami \u2013 doda\u0142. \u2013 Nawet bibliotekarka nie b\u0119dzie wiedzia\u0142a, co kryje si\u0119 pod lad\u0105.<\/p>\n
Do pomocy zawo\u0142ano przechodni\u00f3w. Grupa pracowa\u0142a wytrwale przez ca\u0142y ranek. Zrolowane obrazy zosta\u0142y umieszczone blisko \u015bciany i obudowane solidn\u0105 konstrukcj\u0105 z desek. Ca\u0142o\u015b\u0107 przypomina\u0142a sklepow\u0105 lad\u0119, na kt\u00f3rej ustawiono wystaw\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Woydy\u0142a po\u0142o\u017cy\u0142 na wierzchu \u201cPlastusiowy pami\u0119tnik\u201d Kownackiej i przymkn\u0105\u0142 na chwil\u0119 oczy. \u2013 To musi wystarczy\u0107. Zrobili\u015bmy wszystko, co w naszej mocy – wyszepta\u0142, a g\u0142o\u015bno doda\u0142 \u2013 Dzi\u0119kujemy. Teraz tylko czas poka\u017ce, czy to wystarczy.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 5: Przeprowadzka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW sali konferencyjnej Muzeum Lubelskiego panowa\u0142a nerwowa atmosfera. Obrazy Matejki, ukryte pod wystaw\u0105 ksi\u0105\u017cek, by\u0142y tam ju\u017c blisko 2 lata. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy za\u017c\u0105dali przekazania gmachu, spad\u0142a na wszystkich jak grom z jasnego nieba.<\/p>\n
\u2013 Co teraz? \u2013 zapyta\u0142 jeden z opiekun\u00f3w, marszcz\u0105c czo\u0142o. \u2013 Jak mamy st\u0105d wynie\u015b\u0107 te p\u0142\u00f3tna? D\u0142ugo\u015b\u0107 jednej roli to prawie cztery i p\u00f3\u0142 metra, a wa\u017cy ponad p\u00f3\u0142torej tony!<\/p>\n
Woydy\u0142a podszed\u0142 do okna, wpatruj\u0105c si\u0119 w ulic\u0119, na kt\u00f3rej coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 niemieckie patrole.<\/p>\n
\u2013 Z tak\u0105 wag\u0105 i rozmiarem nie wyniesiemy ich po prostu na plecach \u2013 odpowiedzia\u0142 cicho, jakby obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jego s\u0142owa zostan\u0105 us\u0142yszane poza murami budynku. \u2013 Musimy dzia\u0142a\u0107 szybko, zanim Niemcy wkrocz\u0105 do \u015brodka.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce je podzielimy na mniejsze cz\u0119\u015bci? \u2013 rzuci\u0142 kto\u015b z magistratu.<\/p>\n
\u2013 Zbyt ryzykowne \u2013 odpowiedzia\u0142 Woydy\u0142a \u2013 Te obrazy s\u0105 bezcenne, ka\u017cda ingerencja mog\u0142aby je uszkodzi\u0107.<\/p>\n
\u2013 Musimy znale\u017a\u0107 now\u0105, bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 \u2013 doda\u0142 i potar\u0142 zm\u0119czone oczy\u2013 Ale gdzie znajdziemy miejsce, kt\u00f3re pomie\u015bci tak ogromne dzie\u0142a?<\/p>\n
Wszyscy milczeli, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Waga problemu ci\u0105\u017cy\u0142a na nich niczym same obrazy. Napi\u0119cie stawa\u0142o si\u0119 nie do zniesienia.<\/p>\n
\u2013 Potrzebujemy wi\u0119kszego planu \u2013 Woydy\u0142a przerwa\u0142 cisz\u0119 \u2013 Ale musimy dzia\u0142a\u0107 teraz. Nikt nie mo\u017ce si\u0119 dowiedzie\u0107, co kryje si\u0119 pod t\u0105 stert\u0105 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
\u2013 Zrobimy to noc\u0105 \u2013 zadecydowa\u0142 \u2013 Przygotujemy transport, ale najpierw musimy znale\u017a\u0107 miejsce, gdzie schowamy te p\u0142\u00f3tna. W przeciwnym razie wszystko, co zrobili\u015bmy, p\u00f3jdzie na marne.<\/p>\n
\n- Mam pewien pomys\u0142 – powiedzia\u0142 Pieczyrak. – Musz\u0119 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Franciszkiem Galer\u0105, on jest kierownikiem w Taborach Miejskich.<\/li>\n
- Mo\u017cna mu zaufa\u0107? – zapyta\u0142 Woydy\u0142a<\/li>\n
- Zdecydowanie tak – odpar\u0142 stanowczo Pieczyrak i zacz\u0105\u0142 wykr\u0119ca\u0107 numer telefonu.<\/li>\n<\/ul>\n
\u2026<\/p>\n
W\u00f3z toczy\u0142 si\u0119 powoli przez ciemne, opustosza\u0142e ulice. Ka\u017cdy stukot k\u00f3\u0142 na bruku wydawa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bniejszy, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci. Wo\u017anica miejski – Micha\u0142 Grzesiak wiedzia\u0142, \u017ce musi by\u0107 ostro\u017cny, zachowa\u0107 spok\u00f3j, by nie przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwagi.<\/p>\n
Mimo ch\u0142odu, Micha\u0142 czu\u0142 stru\u017ck\u0119 potu, kt\u00f3ra sp\u0142ywa\u0142a wolno po jego plecach. Przeci\u0105\u0142 plac Bernardy\u0144ski i wjecha\u0142 w ulic\u0119 Bernardy\u0144sk\u0105. Na razie wszystko sz\u0142o zgodnie z planem. Cmokn\u0105\u0142 na konie i skr\u0119ci\u0142 w Zamojsk\u0105, dalej Fabryczn\u0105 i D\u0142ug\u0105, a\u017c w ko\u0144cu, po 2,5h wjecha\u0142 na Elektryczn\u0105 i skierowa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 bramy Tabor\u00f3w Miejskich.<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
Franciszek Galera sta\u0142 w ciemno\u015bciach, nerwowo zerkaj\u0105c na zegarek. Potar\u0142 r\u0119kami ramiona, noc by\u0142a wyj\u0105tkowo ch\u0142odna. Na opustosza\u0142ej ulicy czas zdawa\u0142 si\u0119 sta\u0107 w miejscu, a nocn\u0105 cisz\u0119 tylko co jaki\u015b czas przerywa\u0142y st\u0142umione odg\u0142osy krok\u00f3w i szelest wiatru. Kilka dni wcze\u015bniej odebra\u0142 telefon od Romana, kt\u00f3ry dzwoni\u0142 z nietypow\u0105 pro\u015bb\u0105. Mia\u0142 przygotowa\u0107 miejsce w starej szopie na terenie Tabor\u00f3w i czeka\u0107 na transport jaki\u015b \u2018rzeczy\u2019. Nie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wiedzia\u0142 jedynie, \u017ce sprawa by\u0142a wyj\u0105tkowo poufna, dlatego misj\u0119 powierzono mu pod os\u0142on\u0105 nocy.<\/p>\n
Galera westchn\u0105\u0142 i przeci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 po czole. Jego niepok\u00f3j narasta\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Nagle, tu\u017c obok, co\u015b wyskoczy\u0142o z ciemno\u015bci. Drgn\u0105\u0142 gwa\u0142townie i odskoczy\u0142 na bok. W mroku dostrzeg\u0142 sylwetk\u0119 kota, kt\u00f3ry po chwili znikn\u0105\u0142 w zau\u0142ku. Przekl\u0105\u0142 pod nosem, pr\u00f3buj\u0105c opanowa\u0107 nerwy.<\/p>\n
Zadanie, kt\u00f3re mu powierzono, wymaga\u0142o dyskrecji, a on nie zadawa\u0142 pyta\u0144. W czasie wojny pytania nie by\u0142y m\u0105dr\u0105 rzecz\u0105 \u2013 po prostu wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy. Poza tym, ufa\u0142 w pe\u0142ni Romanowi, przepracowali razem wiele lat, darzy\u0142 go szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n
Galera wyci\u0105gn\u0105\u0142 szyj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c dojrze\u0107 co\u015b w mroku, gdy nagle zza zakr\u0119tu wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w\u00f3z wy\u0142adowany po brzegi gratami, starymi krzes\u0142ami, walizkami, pierzynami i metalow\u0105 bali\u0105 \u2013 Kolejna przeprowadzka \u2013 mrukn\u0105\u0142 pod nosem, cho\u0107 co\u015b w tym obrazie go zaniepokoi\u0142o. W\u00f3z by\u0142 nienaturalnie d\u0142ugi, jakby rozci\u0105gni\u0119ty, zbyt du\u017cy, by pomie\u015bci\u0107 tylko te rzeczy.<\/p>\n
Kiedy wo\u017anica zatrzyma\u0142 konie przy bramie Tabor\u00f3w, w\u00f3z stan\u0105\u0142 z cichym j\u0119kiem. Franciszek uni\u00f3s\u0142 brwi, a jego serce zacz\u0119\u0142o bi\u0107 jeszcze szybciej. W jednej chwili zrozumia\u0142, w\u0142a\u015bnie dojecha\u0142 tajemniczy \u0142adunek, na kt\u00f3ry czeka\u0142.<\/p>\n
Galera otworzy\u0142 bram\u0119 i w\u00f3z wtoczy\u0142 si\u0119 na dziedziniec Tabor\u00f3w. Franciszek nie kry\u0142 zaskoczenia. W\u015br\u00f3d niepozornych mebli, walizek i pierzyn, zauwa\u017cy\u0142 co\u015b, co przyku\u0142o jego uwag\u0119. Na dnie wozu, w\u015br\u00f3d ba\u0142aganu, dostrzeg\u0142 d\u0142ugi rulon, kt\u00f3ry ledwo mie\u015bci\u0142 si\u0119 na platformie. Jego \u015brednica wynosi\u0142a oko\u0142o trzydziestu centymetr\u00f3w, a d\u0142ugo\u015b\u0107 wydawa\u0142a si\u0119 nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty za\u0142adunku. Po plecach przebieg\u0142 mu zimny dreszcz. Jedno spojrzenie wystarczy\u0142o, by zda\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi sytuacji \u2014 rulon wa\u017cy\u0142 przynajmniej 1600 kilogram\u00f3w, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno. Instynkt podpowiada\u0142 mu, \u017ce to, co przyjecha\u0142o, by\u0142o znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c pozosta\u0142e rzeczy na wozie. Przez chwil\u0119 nie m\u00f3g\u0142 oderwa\u0107 wzroku od tego niepozornego, ale jak\u017ce istotnego \u0142adunku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dotar\u0142.<\/p>\n
\n- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
W \u015brodku nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka prezentacja – Galera u\u015bciska\u0142 serdecznie Romana Pieczyraka, a nast\u0119pnie przywita\u0142 si\u0119 po kolei z Naczelnikiem Henrykiem Krzesi\u0144skim, Franciszkiem Podle\u015bnym pracownikiem Zarz\u0105du Miejskiego, Marianem Woyd\u0105 kustoszem Muzeum Lubelskiego i W\u0142adys\u0142awem Drewnowskim prywatnym przedsi\u0119biorc\u0105 i wo\u017anic\u0105 Micha\u0142em Grzesiakiem. Grupa konspiracyjna pracowa\u0142a w skupieniu. Na pocz\u0105tek z wozu zdj\u0119to meble i pozosta\u0142e szparga\u0142y. D\u017awigni\u0119cie olbrzymiego rulonu okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem, ale przy d\u017awi\u0119kach st\u0119kania i cichych przekle\u0144stw uda\u0142o im si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 pakunek na ziemi. Na szybko przykryli go s\u0142om\u0105 i zamkn\u0119li drzwi szopy.<\/p>\n
W kolejnych tygodniach za zamkni\u0119tymi drzwiami stodo\u0142y trwa\u0142y gor\u0105czkowe prace. Galeria osobi\u015bcie wszystko nadzorowa\u0142. Czu\u0142 ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015b\u0107, \u017ale sypia\u0142 i sta\u0142 si\u0119 nerwowy. W pomoc zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 Ignacy Drewnowski – brat W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry pomaga\u0142 przy przewiezieniu \u0142adunku do Tabor\u00f3w. Przyprowadzi\u0142 dw\u00f3ch g\u0142uchoniemych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li kopa\u0107 d\u00f3\u0142. Franciszek denerwowa\u0142 si\u0119, bo prace posuwa\u0142y si\u0119 bardzo powoli – pod\u0142o\u017ce by\u0142o kamieniste i ka\u017cdy centymetr ziemi trzeba by\u0142o dos\u0142ownie wydziera\u0107..<\/p>\n
Wkr\u00f3tce ca\u0142a ekipa zakasa\u0142a r\u0119kawy. W szopie pojawiali si\u0119 kolejno cz\u0142onkowie grupy konspiracyjnej, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 nieszcz\u0119sny d\u00f3\u0142. Wreszcie uznali, \u017ce ma wystarczaj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, \u017ceby zmie\u015bci\u0107 w nim obrazy.<\/p>\n
To b\u0119dzie d\u0142uga noc – westchn\u0105\u0142 Galera podaj\u0105c Romanowi deski do szalunku. Prace trwa\u0142y ju\u017c kilka godzin, bracia Drewnowscy zabezpieczali w\u0142a\u015bnie skrzyni\u0119 pap\u0105 i azbestem, moszcz\u0105c j\u0105 dodatkowo s\u0142om\u0105. Franciszek wyszed\u0142 na chwil\u0119, \u017ceby przewietrzy\u0107 g\u0142ow\u0119. Wci\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko zimne powietrze i spojrza\u0142 w bezchmurne niebo. Zamkn\u0105\u0142 oczy i przycisn\u0105\u0142 palce do skroni. – Ch\u0142opaki sko\u0144czyli robi\u0107 odwodnienie – us\u0142ysza\u0142 za sob\u0105 g\u0142os kolegi. – Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te kanaliki i rynny wystarcz\u0105. Je\u015bli wilgo\u0107 dostanie si\u0119 do \u015brodka\u2026. – Galera nie chcia\u0142 ko\u0144czy\u0107 – Wracajmy do \u015brodka – rzuci\u0142 – Jeszcze du\u017co pracy przed nami.<\/p>\n
W milczeniu owin\u0119li rulon z obrazami w pap\u0119 i azbest i ostro\u017cnie umie\u015bcili w przygotowanej skrzyni. – Teraz ceg\u0142y panowie – rzuci\u0142 kto\u015b z ekipy. Z ceg\u0142ami posz\u0142o sprawnie, wszyscy czuli, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca pracy, czas ich nagli\u0142. Galera niespokojnie patrzy\u0142 na sko\u0144czone dzie\u0142o. Czego\u015b brakowa\u0142o, by\u0142 jednak tak wyczerpany, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o mu zebra\u0107 my\u015bli. Przeci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 i ziewn\u0105\u0142 przeci\u0105gle. Pozostali zbierali sprz\u0119t i porz\u0105dkowali szop\u0119. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 zamiata\u0107 pod\u0142og\u0119. – Trzeba to zabetonowa\u0107, na wypadek po\u017caru – pomy\u015bla\u0142 gor\u0105czkowo. – Ch\u0142opaki – odezwa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu – zalejemy to jeszcze cementem. Lepiej dmucha\u0107 na zimne – doda\u0142.<\/p>\n
\u015awita\u0142o, kiedy brudni i wyczerpani, zamkn\u0119li za sob\u0105 drzwi stodo\u0142y, modl\u0105c si\u0119 w duchu, \u017ceby nikt nie odkry\u0142 kryj\u00f3wki, w nadziei, \u017ce ich starania zapewni\u0105 bezpieczne schronienie cennych dzie\u0142.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 6: 10 milion\u00f3w marek<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW dusznej piwnicy, o\u015bwietlonej jedynie s\u0142ab\u0105 lamp\u0105 wisz\u0105c\u0105 nad sto\u0142em, oficer Gestapo prowadzi\u0142 przes\u0142uchanie. Niemiec pochyla\u0142 si\u0119 nad m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na drewnianym krze\u015ble, blady i wyczerpany.<\/p>\n
\u2013 Gdzie s\u0105 obrazy? \u2013 warkn\u0105\u0142, zaciskaj\u0105c pi\u0119\u015bci na kraw\u0119dzi sto\u0142u.<\/p>\n
\u2013 Nie wiem \u2013 odpowiedzia\u0142 przes\u0142uchiwany, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 spok\u00f3j, cho\u0107 czu\u0142, \u017ce nerwy ma ju\u017c na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Oficer zmru\u017cy\u0142 oczy, widz\u0105c, \u017ce jego gro\u017aby nie robi\u0105 na m\u0119\u017cczy\u017anie wi\u0119kszego wra\u017cenia. Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie na pi\u0119cie i opu\u015bci\u0142 piwnic\u0119, trzaskaj\u0105c drzwiami. Na korytarzu, w p\u00f3\u0142mroku, czeka\u0142a na niego jego asystentka, m\u0142oda Niemka o stalowych oczach.<\/p>\n
\u2013 I co? \u2013 zapyta\u0142a beznami\u0119tnie, widz\u0105c jego z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Nic \u2013 warkn\u0105\u0142 oficer. \u2013 Wszyscy m\u00f3wi\u0105 to samo. \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n
Przemierza\u0142 wzd\u0142u\u017c i wszerz w\u0105ski korytarz, staraj\u0105c si\u0119 opanowa\u0107 gniew. Zatrzyma\u0142 si\u0119 nagle i odwr\u00f3ci\u0142 do niej. \u2013 Nagroda w wysoko\u015bci 10 milion\u00f3w marek! A oni dalej milcz\u0105! \u015alad urywa si\u0119 w Lublinie, a potem… nic. Jak kamie\u0144 w wod\u0119!<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce wiedz\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c m\u00f3wi\u0105 \u2013 zasugerowa\u0142a asystentka, cho\u0107 i ona zaczyna\u0142a w\u0105tpi\u0107 w skuteczno\u015b\u0107 dotychczasowych metod.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na ni\u0105 zimno, po czym rzuci\u0142 przez z\u0119by:<\/p>\n
\u2013 Znajdziemy ten obraz. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy musieli spali\u0107 p\u00f3\u0142 Polski, \u017ceby go zdoby\u0107.<\/p>\n
Rozmow\u0119 przerwa\u0142 dzwonek telefonu w jednym z biur na ko\u0144cu korytarza. Po chwili, w drzwiach stan\u0105\u0142 przej\u0119ty funkcjonariusz.<\/p>\n
\u2013 Panie oficerze \u2013 zacz\u0105\u0142 podekscytowany\u2013 dzwonili z centrali. Polskie Radio w Londynie nada\u0142o komunikat o \u201eBitwie pod Grunwaldem\u201d. Podaj\u0105, \u017ce obraz szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na niego zaskoczony, jego z\u0142o\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142a miejsca chwilowemu zdumieniu.<\/p>\n
\u2013 Co? \u2013 wymamrota\u0142, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 sens tej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Tak, panie oficerze \u2013 kontynuowa\u0142 funkcjonariusz. \u2013 wszystko wskazuje na to, \u017ce obraz jest teraz w Anglii.<\/p>\n
Oficer wybuchn\u0105\u0142 gniewnym \u015bmiechem, kt\u00f3ry zgas\u0142 r\u00f3wnie szybko, jak si\u0119 pojawi\u0142. W jego umy\u015ble toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c walka mi\u0119dzy z\u0142o\u015bci\u0105 a bezsilno\u015bci\u0105.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 7: Na \u015bwiat\u0142o dzienne<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nFranciszek obudzi\u0142 si\u0119 o \u015bwicie i nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c zasn\u0105\u0107. Czu\u0142 narastaj\u0105ce w nim podniecenie, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o mu usiedzie\u0107 w miejscu. Spr\u00f3bowa\u0142 kawy, ale po zaledwie dw\u00f3ch \u0142ykach odstawi\u0142 kubek. Jego my\u015bli by\u0142y gdzie indziej. Ubra\u0142 si\u0119 szybko i wyszed\u0142 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
W Taborach Miejskich panowa\u0142o o\u017cywienie, trwa\u0142y gor\u0105czkowe przygotowania przed przybyciem go\u015bci. Ekipa filmowa Polskiej Kroniki Filmowej kr\u0119ci\u0142a si\u0119 po placu, rozstawiaj\u0105c kamery. Galera z przej\u0119ciem przeczesa\u0142 d\u0142oni\u0105 w\u0142osy i uwa\u017cnie rozejrza\u0142 si\u0119 po placu, szukaj\u0105c wzrokiem swojej \u017cony i c\u00f3rki.. Przez ostatnie cztery lata \u017cy\u0142 w nieustannym napi\u0119ciu, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce kto\u015b nie wytrzyma presji i zdradzi ich tajemnic\u0119 Niemcom. Mieszkanie na terenie Tabor\u00f3w Miejskich mia\u0142o swoje zalety \u2013 by\u0142 blisko i m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem ukrytych obraz\u00f3w. Jednak blisko\u015b\u0107 ta mia\u0142a swoj\u0105 mroczn\u0105 stron\u0119 \u2013 gdyby Niemcy odkryli, co skrywa szopa, on i jego rodzina nie mieliby szans na ocalenie.<\/p>\n
Galera otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ze wspomnie\u0144 i spojrza\u0142 na dzisiejszy dzie\u0144 z nadziej\u0105. Czeka\u0142 ich wyj\u0105tkowy moment, cho\u0107 w sercu czu\u0142 niepok\u00f3j. Zastanawia\u0142 si\u0119, w jakim stanie zastan\u0105 ukryte obrazy. Czy zabezpieczenia, kt\u00f3re tak starannie przygotowali, oka\u017c\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce?<\/p>\n
Spojrza\u0142 z trem\u0105 na zgromadzonych wok\u00f3\u0142 go\u015bci. W pierwszych rz\u0119dach stali przedstawiciele w\u0142adz, dziennikarze, jacy\u015b oficjele w garniturach. Po drugiej stronie placu dostrzeg\u0142 w t\u0142umie Antonin\u0119 – \u017con\u0119, kt\u00f3ra spojrza\u0142a na niego z dyskretnym u\u015bmiechem. Jej obecno\u015b\u0107 dodawa\u0142a mu otuchy. <\/p>\n
Robotnicy zacz\u0119li kopa\u0107, ods\u0142aniaj\u0105c starannie ukryty d\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym przez te wszystkie lata przechowywano bezcenne p\u0142\u00f3tna. Wreszcie, sze\u015bciu m\u0119\u017cczy\u017ani, ostro\u017cnie jakby mieli do czynienia z czym\u015b \u015bwi\u0119tym, wynios\u0142o na specjalnych legarach rulon owini\u0119ty pap\u0105. Na placu zapad\u0142a g\u0142\u0119boka cisza.<\/p>\n
Premier podszed\u0142 do sto\u0142u i wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki pi\u00f3ro, przygotowuj\u0105c si\u0119 do podpisania uroczystego aktu. Kiedy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, jego g\u0142os ni\u00f3s\u0142 si\u0119 po placu, d\u017awi\u0119cz\u0105c z powag\u0105. Podkre\u015bli\u0142 odwag\u0119 tych, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c swoje \u017cycie, ocalili narodowe skarby. M\u00f3wi\u0142 o patriotyzmie i po\u015bwi\u0119ceniu, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csze uznanie. Wspomnia\u0142, \u017ce nazwiska tych bohater\u00f3w pozostan\u0105 na razie w tajemnicy, by chroni\u0107 ich rodziny, przetrzymywane w niemieckich obozach. W jego s\u0142owach kry\u0142a si\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, ale te\u017c smutek i powaga sytuacji.<\/p>\n
Galera poczu\u0142, jak \u0142zy cisn\u0105 mu si\u0119 do oczu, ale powstrzyma\u0142 je, zaciskaj\u0105c usta. Wiedzia\u0142, \u017ce w tej chwili nie ma miejsca na s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce to, co zrobili, by\u0142o wi\u0119ksze od nich samych, wi\u0119ksze od strachu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im przez te lata. Kiedy premier podpisa\u0142 dokument, t\u0142um wybuch\u0142 oklaskami. Franciszek spojrza\u0142 na wydobyte obrazy, symbol przetrwania i nadziei.<\/p>\n
Kiedy uroczysto\u015b\u0107 dobieg\u0142a ko\u0144ca, Galera poczu\u0142 ulg\u0119. Mimo ci\u0105gle tl\u0105cego si\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku l\u0119ku, wiedzia\u0142, \u017ce zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107. Obrazy, ocalone dzi\u0119ki ich odwadze, by\u0142y teraz bezpieczne. Spojrza\u0142 na swoj\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra podesz\u0142a bli\u017cej. Obj\u0105\u0142 \u017con\u0119, czuj\u0105c, jak wraca do niego spok\u00f3j, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo by\u0142 mu obcy. Wiedzia\u0142, \u017ce droga przed nimi wci\u0105\u017c jest trudna, ale tego dnia, na tym placu, odnie\u015bli swoje ma\u0142e zwyci\u0119stwo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 1: Warszawa w oczekiwaniu<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nSierpniowe s\u0142o\u0144ce nie\u015bmia\u0142o przebija\u0142o si\u0119 przez ci\u0119\u017ckie chmury wisz\u0105ce nad Warszaw\u0105. W powietrzu unosi\u0142o si\u0119 napi\u0119cie, kt\u00f3re czu\u0107 by\u0142o w ka\u017cdym zak\u0105tku miasta. Ludzie przemykali ulicami, przyspieszaj\u0105c kroku, jakby pod\u015bwiadomie czuli, \u017ce czas nieub\u0142aganie ucieka. W g\u0119stniej\u0105cym powietrzu wisia\u0142o ju\u017c ci\u0119\u017ckie widmo nadci\u0105gaj\u0105cej wojny, kt\u00f3ra mia\u0142a wkr\u00f3tce ogarn\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 Europ\u0119.<\/p>\n
W biurze warszawskiej Zach\u0119ty panowa\u0142 niepok\u00f3j. Stanis\u0142aw Ejsmond, wiceprezes Komitetu Zach\u0119ty, sta\u0142 przy oknie i wpatrywa\u0142 si\u0119 d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119 w niebo. Jego twarz, zwykle spokojna, teraz by\u0142a pe\u0142na troski.<\/p>\n
\u2013 Staszku, nie mamy du\u017co czasu \u2013 przerwa\u0142 cisz\u0119 Stanis\u0142aw Mikulicz-Radecki, dyrektor administracyjny, wchodz\u0105c do biura z nar\u0119czem dokument\u00f3w. \u2013 Je\u015bli chcemy uratowa\u0107 te obrazy, musimy dzia\u0142a\u0107 teraz.<\/p>\n
Ejsmond odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 powoli.<\/p>\n
\u2013 Wiem. To nasz obowi\u0105zek. Nie mo\u017cemy pozwoli\u0107, by Matejko wpad\u0142y w r\u0119ce Niemc\u00f3w. „Bitwa pod Grunwaldem” i „Kazanie Skargi” to symbole naszej to\u017csamo\u015bci, naszej historii \u2013 odpowiedzia\u0142 stanowczym tonem. \u2013 Bierzmy si\u0119 do roboty.<\/p>\n
Obaj m\u0119\u017cczy\u017ani zeszli na d\u00f3\u0142, gdzie czeka\u0142a ju\u017c ekipa pracownik\u00f3w muzeum. Kilku ludzi z trudem pr\u00f3bowa\u0142o zdj\u0105\u0107 wielkie p\u0142\u00f3tna Matejki ze \u015bcian, co okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem. W normalnych okoliczno\u015bciach zadanie to powierzono by do\u015bwiadczonym pracownikom muzeum, jednak m\u0142odzi pracownicy Zach\u0119ty ju\u017c wcze\u015bniej otrzymali rozkazy mobilizacyjne i ruszyli na front. Konserwatorzy, pozbawieni pomocy, byli zmuszeni wezwa\u0107 przechodni\u00f3w do wsparcia.<\/p>\n
Przypadkowo zebrany zesp\u00f3\u0142 dzia\u0142a\u0142 niesk\u0142adnie. Liny, kt\u00f3rymi pr\u00f3bowano zabezpieczy\u0107 obraz, pl\u0105ta\u0142y si\u0119, a nier\u00f3wno naci\u0105gane sprawia\u0142y, \u017ce p\u0142\u00f3tno chybota\u0142o si\u0119 gro\u017anie, osuwaj\u0105c si\u0119 na pod\u0142og\u0119. W pewnym momencie obraz, wa\u017c\u0105cy wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 spodziewano, omal nie przygni\u00f3t\u0142 swoim ci\u0119\u017carem Stanis\u0142awa Ejsmonda, kt\u00f3ry z trudem odskoczy\u0142 na bok, unikaj\u0105c niebezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
\u2013 Ostro\u017cnie, Janek \u2013 Mikulicz-Radecki upomnia\u0142 jednego z m\u0119\u017cczyzn trzymaj\u0105cych obraz.<\/p>\n
\u2013 Dajcie mi r\u0119k\u0119! \u2013 krzykn\u0105\u0142 kto\u015b z drugiej strony, gdy ci\u0119\u017cki obraz zn\u00f3w zacz\u0105\u0142 si\u0119 przechyla\u0107.<\/p>\n
Gdy p\u0142\u00f3tna znalaz\u0142y si\u0119 bezpieczne na pod\u0142odze, wszyscy odetchn\u0119li z ulg\u0105. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 zwijanie ich na drewniany wa\u0142, kt\u00f3ry potem ob\u0142o\u017cono cerat\u0105 i umieszczono w skrzyni wy\u0142o\u017conej azbestem. Trzeba by\u0142o dzia\u0142a\u0107 szybko, ale z precyzj\u0105, by obrazy nie uleg\u0142y uszkodzeniu.<\/p>\n
\u2013 Teraz musimy je wywie\u017a\u0107 \u2013 stwierdzi\u0142 Ejsmond, z determinacj\u0105 w oczach.<\/p>\n
\u2013 Wyruszamy o \u015bwicie \u2013 doda\u0142 Ejsmond. \u2013 Musimy si\u0119 przygotowa\u0107. Przed nami d\u0142uga droga do Lublina.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 2: Ucieczka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\n7 wrze\u015bnia 1939 roku, o \u015bwicie, niewielki konw\u00f3j opu\u015bci\u0142 Warszaw\u0119. Na czele grupy sta\u0142 Ejsmond, a obok niego Mikulicz-Radecki i jego \u017cona oraz wo\u017anica z trzyosobow\u0105 rodzin\u0105. Pod Kurowem do ekipy do\u0142\u0105czy\u0142 malarz Boles\u0142aw Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni.<\/p>\n
Na platformie z gumowymi ko\u0142ami, wypo\u017cyczonej z Zak\u0142adu Oczyszczania Miasta, spoczywa\u0142a skrzynia z dzie\u0142ami Matejki.<\/p>\n
Niezwyk\u0142y konw\u00f3j z dwoma ko\u0144mi wyruszy\u0142 w niebezpieczn\u0105 podr\u00f3\u017c, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 Lublina. Gdy opu\u015bcili Warszaw\u0119, z ka\u017cdym kilometrem t\u0142ok na drodze stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. Uciekinierzy, wozy pe\u0142ne dobytku \u2013 wszyscy zmierzali na wsch\u00f3d, pr\u00f3buj\u0105c uciec przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 armi\u0105 niemieck\u0105.<\/p>\n
\u2013 Szybciej, musimy si\u0119 pospieszy\u0107 \u2013 ponagla\u0142 Ejsmond, spogl\u0105daj\u0105c na zat\u0142oczon\u0105 drog\u0119. \u2013 Naloty mog\u0105 si\u0119 zacz\u0105\u0107 w ka\u017cdej chwili.<\/p>\n
Nie zd\u0105\u017cy\u0142 doko\u0144czy\u0107 zdania, gdy na niebie pojawi\u0142 si\u0119 ryk niemieckich samolot\u00f3w. W t\u0142umie wybuch\u0142a panika. Ludzie zacz\u0119li biec, porzucaj\u0105c swoje rzeczy, a wozy stawa\u0142y w poprzek drogi, tworz\u0105c zator. Samoloty nurkowa\u0142y, siej\u0105c zniszczenie. Bomby eksplodowa\u0142y w pobli\u017cu, a konie p\u0142oszy\u0142y si\u0119, szarpi\u0105c w\u00f3z na wszystkie strony.<\/p>\n
\u2013 Trzymajcie si\u0119! \u2013 krzykn\u0105\u0142 Mikulicz-Radecki, chwytaj\u0105c si\u0119 skrzyni.<\/p>\n
Konie p\u0119dzi\u0142y na o\u015blep przez r\u00f3w, a w\u00f3z podskakiwa\u0142 na miedzach, prawie wywracaj\u0105c si\u0119 na bok. Wo\u017anica zdo\u0142a\u0142 jednak odzyska\u0107 kontrol\u0119, gdy tylko oddalili si\u0119 od drogi g\u0142\u00f3wnej i zjechali na polne \u015bcie\u017cki. Byli przera\u017ceni, ale zdeterminowani, by dotrze\u0107 do Lublina.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 3: Przyjazd do Lublina<\/span><\/a><\/h2><\/div>\n9 wrze\u015bnia, o poranku, konw\u00f3j dotar\u0142 do Lublina. S\u0142o\u0144ce wschodzi\u0142o nad miastem, rzucaj\u0105c z\u0142ote \u015bwiat\u0142o na brukowane ulice. W\u00f3z z bezcennym \u0142adunkiem wjecha\u0142 na dziedziniec Muzeum Lubelskiego, kt\u00f3re w tamtych czasach znajdowa\u0142o si\u0119 w gmachu dzisiejszej Biblioteki im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego (ul. Narutowicza 4).<\/p>\n
Zm\u0119czone konie zwiesi\u0142y \u0142by, a drobinki kurzu wirowa\u0142y jeszcze przez chwil\u0119 w powietrzu, osiadaj\u0105c na bruku. Wkr\u00f3tce, z budynku wysypali si\u0119 pracownicy muzeum, ich twarze wyra\u017ca\u0142y mieszank\u0119 ulgi i napi\u0119cia. Z przej\u0119ciem powitali go\u015bci ze stolicy i bez zb\u0119dnych pyta\u0144 przyst\u0105pili do pracy. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce Lublin jest bezpieczny \u2013 przynajmniej na tyle, by pozostawi\u0107 skrzynie na dziedzi\u0144cu, z nadziej\u0105, \u017ce wojenne burze omin\u0105 miasto.<\/p>\n
W ciszy poranka nagle da\u0142o si\u0119 us\u0142ysze\u0107 niepokoj\u0105ce, wibracyjne brz\u0119czenie, kt\u00f3re z ka\u017cd\u0105 sekund\u0105 stawa\u0142o si\u0119 coraz wyra\u017aniejsze. Na horyzoncie pojawi\u0142y si\u0119 czarne sylwetki niemieckich samolot\u00f3w, a powietrze przeszy\u0142 przera\u017aliwy huk pierwszej bomby, kt\u00f3ra spad\u0142a na Lublin.W okamgnieniu miasto pogr\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 w chaosie i panice. Ludzie krzyczeli, biegli na o\u015blep, szukaj\u0105c jakiego\u015b schronienia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b zgromadzonych na dziedzi\u0144cu odskoczy\u0142a pod \u015bcian\u0119 i pad\u0142a na ziemi\u0119. Ejsmond i Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni wybiegli w pop\u0142ochu na ulic\u0119, znikaj\u0105c w tumanach py\u0142u. Kiedy wszystko ucich\u0142o, ich cia\u0142a znaleziono pod zwa\u0142ami gruz\u00f3w.<\/p>\n
Dla wszystkich sta\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce dziedziniec nie zapewni ochrony, jak\u0105 mia\u0142 da\u0107 obrazom. Pilnie potrzebne by\u0142o znalezienie nowego, bezpieczniejszego schronienia dla cennych dzie\u0142 Matejki.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 4: Mistyfikacja<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW\u0142adys\u0142aw Woydy\u0142a sta\u0142 w cieniu zniszczonej \u015bciany, zamy\u015blony nad losem powierzonych mu skarb\u00f3w. Przez chwil\u0119 jego my\u015bli pow\u0119drowa\u0142y wstecz, do dnia, kiedy po raz pierwszy przekroczy\u0142 pr\u00f3g muzeum jako nowo mianowany intendent. Z\u0142o\u017cy\u0142 wtedy przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie chroni\u0142 dzie\u0142a przed niemieckim okupantem, cho\u0107 nie przypuszcza\u0142, \u017ce przyjdzie mu tak szybko dotrzyma\u0107 s\u0142owa. Woydy\u0142a westchn\u0105\u0142, odrzucaj\u0105c wspomnienia, i spojrza\u0142 w stron\u0119 dziedzi\u0144ca, przez kt\u00f3ry zmierza\u0142o w jego kierunku dw\u00f3ch go\u015bci. Pierwszego z m\u0119\u017cczyzn zna\u0142 dobrze \u2013 Roman Pieczyrak, pracownik urz\u0119du miasta, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ju\u017c przy r\u00f3\u017cnych miejskich inicjatywach. Obok niego szed\u0142 m\u0142odszy m\u0119\u017cczyzna, z zaci\u015bni\u0119tymi ustami, jakby pr\u00f3bowa\u0142 ukry\u0107 napi\u0119cie. Woydy\u0142a nie zna\u0142 go osobi\u015bcie. Pieczyrak przedstawi\u0142 go jako Henryka Krzesi\u0144skiego, zaufanego koleg\u0119 z magistratu. W milczeniu u\u015bcisn\u0119li sobie d\u0142onie na powitanie.<\/p>\n
\u2013 Przygotowali\u015bmy miejsce na parterze, w du\u017cej sali konferencyjnej \u2013 zaraportowa\u0142 Woydy\u0142a, prowadz\u0105c m\u0119\u017cczyzn szerokim korytarzem. Ich kroki dudni\u0142y o kamienn\u0105 posadzk\u0119, a d\u017awi\u0119k pot\u0119gowa\u0142o echo, wype\u0142niaj\u0105c cisz\u0119 pustego budynku. Kiedy weszli do sali, W\u0142adys\u0142aw wskaza\u0142 palcem pust\u0105 przestrze\u0144 pod jedn\u0105 ze \u015bcian.<\/p>\n
\u2013 Skrzyni\u0119 ukryjemy za stert\u0105 ksi\u0105\u017cek. Na wierzchu zrobimy wystaw\u0119, \u017ceby nikt nie zorientowa\u0142 si\u0119, co kryje si\u0119 pod spodem.<\/p>\n
\u2013 Postawimy tutaj rega\u0142y z ksi\u0105\u017ckami \u2013 doda\u0142. \u2013 Nawet bibliotekarka nie b\u0119dzie wiedzia\u0142a, co kryje si\u0119 pod lad\u0105.<\/p>\n
Do pomocy zawo\u0142ano przechodni\u00f3w. Grupa pracowa\u0142a wytrwale przez ca\u0142y ranek. Zrolowane obrazy zosta\u0142y umieszczone blisko \u015bciany i obudowane solidn\u0105 konstrukcj\u0105 z desek. Ca\u0142o\u015b\u0107 przypomina\u0142a sklepow\u0105 lad\u0119, na kt\u00f3rej ustawiono wystaw\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Woydy\u0142a po\u0142o\u017cy\u0142 na wierzchu \u201cPlastusiowy pami\u0119tnik\u201d Kownackiej i przymkn\u0105\u0142 na chwil\u0119 oczy. \u2013 To musi wystarczy\u0107. Zrobili\u015bmy wszystko, co w naszej mocy – wyszepta\u0142, a g\u0142o\u015bno doda\u0142 \u2013 Dzi\u0119kujemy. Teraz tylko czas poka\u017ce, czy to wystarczy.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 5: Przeprowadzka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW sali konferencyjnej Muzeum Lubelskiego panowa\u0142a nerwowa atmosfera. Obrazy Matejki, ukryte pod wystaw\u0105 ksi\u0105\u017cek, by\u0142y tam ju\u017c blisko 2 lata. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy za\u017c\u0105dali przekazania gmachu, spad\u0142a na wszystkich jak grom z jasnego nieba.<\/p>\n
\u2013 Co teraz? \u2013 zapyta\u0142 jeden z opiekun\u00f3w, marszcz\u0105c czo\u0142o. \u2013 Jak mamy st\u0105d wynie\u015b\u0107 te p\u0142\u00f3tna? D\u0142ugo\u015b\u0107 jednej roli to prawie cztery i p\u00f3\u0142 metra, a wa\u017cy ponad p\u00f3\u0142torej tony!<\/p>\n
Woydy\u0142a podszed\u0142 do okna, wpatruj\u0105c si\u0119 w ulic\u0119, na kt\u00f3rej coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 niemieckie patrole.<\/p>\n
\u2013 Z tak\u0105 wag\u0105 i rozmiarem nie wyniesiemy ich po prostu na plecach \u2013 odpowiedzia\u0142 cicho, jakby obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jego s\u0142owa zostan\u0105 us\u0142yszane poza murami budynku. \u2013 Musimy dzia\u0142a\u0107 szybko, zanim Niemcy wkrocz\u0105 do \u015brodka.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce je podzielimy na mniejsze cz\u0119\u015bci? \u2013 rzuci\u0142 kto\u015b z magistratu.<\/p>\n
\u2013 Zbyt ryzykowne \u2013 odpowiedzia\u0142 Woydy\u0142a \u2013 Te obrazy s\u0105 bezcenne, ka\u017cda ingerencja mog\u0142aby je uszkodzi\u0107.<\/p>\n
\u2013 Musimy znale\u017a\u0107 now\u0105, bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 \u2013 doda\u0142 i potar\u0142 zm\u0119czone oczy\u2013 Ale gdzie znajdziemy miejsce, kt\u00f3re pomie\u015bci tak ogromne dzie\u0142a?<\/p>\n
Wszyscy milczeli, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Waga problemu ci\u0105\u017cy\u0142a na nich niczym same obrazy. Napi\u0119cie stawa\u0142o si\u0119 nie do zniesienia.<\/p>\n
\u2013 Potrzebujemy wi\u0119kszego planu \u2013 Woydy\u0142a przerwa\u0142 cisz\u0119 \u2013 Ale musimy dzia\u0142a\u0107 teraz. Nikt nie mo\u017ce si\u0119 dowiedzie\u0107, co kryje si\u0119 pod t\u0105 stert\u0105 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
\u2013 Zrobimy to noc\u0105 \u2013 zadecydowa\u0142 \u2013 Przygotujemy transport, ale najpierw musimy znale\u017a\u0107 miejsce, gdzie schowamy te p\u0142\u00f3tna. W przeciwnym razie wszystko, co zrobili\u015bmy, p\u00f3jdzie na marne.<\/p>\n
\n- Mam pewien pomys\u0142 – powiedzia\u0142 Pieczyrak. – Musz\u0119 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Franciszkiem Galer\u0105, on jest kierownikiem w Taborach Miejskich.<\/li>\n
- Mo\u017cna mu zaufa\u0107? – zapyta\u0142 Woydy\u0142a<\/li>\n
- Zdecydowanie tak – odpar\u0142 stanowczo Pieczyrak i zacz\u0105\u0142 wykr\u0119ca\u0107 numer telefonu.<\/li>\n<\/ul>\n
\u2026<\/p>\n
W\u00f3z toczy\u0142 si\u0119 powoli przez ciemne, opustosza\u0142e ulice. Ka\u017cdy stukot k\u00f3\u0142 na bruku wydawa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bniejszy, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci. Wo\u017anica miejski – Micha\u0142 Grzesiak wiedzia\u0142, \u017ce musi by\u0107 ostro\u017cny, zachowa\u0107 spok\u00f3j, by nie przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwagi.<\/p>\n
Mimo ch\u0142odu, Micha\u0142 czu\u0142 stru\u017ck\u0119 potu, kt\u00f3ra sp\u0142ywa\u0142a wolno po jego plecach. Przeci\u0105\u0142 plac Bernardy\u0144ski i wjecha\u0142 w ulic\u0119 Bernardy\u0144sk\u0105. Na razie wszystko sz\u0142o zgodnie z planem. Cmokn\u0105\u0142 na konie i skr\u0119ci\u0142 w Zamojsk\u0105, dalej Fabryczn\u0105 i D\u0142ug\u0105, a\u017c w ko\u0144cu, po 2,5h wjecha\u0142 na Elektryczn\u0105 i skierowa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 bramy Tabor\u00f3w Miejskich.<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
Franciszek Galera sta\u0142 w ciemno\u015bciach, nerwowo zerkaj\u0105c na zegarek. Potar\u0142 r\u0119kami ramiona, noc by\u0142a wyj\u0105tkowo ch\u0142odna. Na opustosza\u0142ej ulicy czas zdawa\u0142 si\u0119 sta\u0107 w miejscu, a nocn\u0105 cisz\u0119 tylko co jaki\u015b czas przerywa\u0142y st\u0142umione odg\u0142osy krok\u00f3w i szelest wiatru. Kilka dni wcze\u015bniej odebra\u0142 telefon od Romana, kt\u00f3ry dzwoni\u0142 z nietypow\u0105 pro\u015bb\u0105. Mia\u0142 przygotowa\u0107 miejsce w starej szopie na terenie Tabor\u00f3w i czeka\u0107 na transport jaki\u015b \u2018rzeczy\u2019. Nie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wiedzia\u0142 jedynie, \u017ce sprawa by\u0142a wyj\u0105tkowo poufna, dlatego misj\u0119 powierzono mu pod os\u0142on\u0105 nocy.<\/p>\n
Galera westchn\u0105\u0142 i przeci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 po czole. Jego niepok\u00f3j narasta\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Nagle, tu\u017c obok, co\u015b wyskoczy\u0142o z ciemno\u015bci. Drgn\u0105\u0142 gwa\u0142townie i odskoczy\u0142 na bok. W mroku dostrzeg\u0142 sylwetk\u0119 kota, kt\u00f3ry po chwili znikn\u0105\u0142 w zau\u0142ku. Przekl\u0105\u0142 pod nosem, pr\u00f3buj\u0105c opanowa\u0107 nerwy.<\/p>\n
Zadanie, kt\u00f3re mu powierzono, wymaga\u0142o dyskrecji, a on nie zadawa\u0142 pyta\u0144. W czasie wojny pytania nie by\u0142y m\u0105dr\u0105 rzecz\u0105 \u2013 po prostu wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy. Poza tym, ufa\u0142 w pe\u0142ni Romanowi, przepracowali razem wiele lat, darzy\u0142 go szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n
Galera wyci\u0105gn\u0105\u0142 szyj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c dojrze\u0107 co\u015b w mroku, gdy nagle zza zakr\u0119tu wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w\u00f3z wy\u0142adowany po brzegi gratami, starymi krzes\u0142ami, walizkami, pierzynami i metalow\u0105 bali\u0105 \u2013 Kolejna przeprowadzka \u2013 mrukn\u0105\u0142 pod nosem, cho\u0107 co\u015b w tym obrazie go zaniepokoi\u0142o. W\u00f3z by\u0142 nienaturalnie d\u0142ugi, jakby rozci\u0105gni\u0119ty, zbyt du\u017cy, by pomie\u015bci\u0107 tylko te rzeczy.<\/p>\n
Kiedy wo\u017anica zatrzyma\u0142 konie przy bramie Tabor\u00f3w, w\u00f3z stan\u0105\u0142 z cichym j\u0119kiem. Franciszek uni\u00f3s\u0142 brwi, a jego serce zacz\u0119\u0142o bi\u0107 jeszcze szybciej. W jednej chwili zrozumia\u0142, w\u0142a\u015bnie dojecha\u0142 tajemniczy \u0142adunek, na kt\u00f3ry czeka\u0142.<\/p>\n
Galera otworzy\u0142 bram\u0119 i w\u00f3z wtoczy\u0142 si\u0119 na dziedziniec Tabor\u00f3w. Franciszek nie kry\u0142 zaskoczenia. W\u015br\u00f3d niepozornych mebli, walizek i pierzyn, zauwa\u017cy\u0142 co\u015b, co przyku\u0142o jego uwag\u0119. Na dnie wozu, w\u015br\u00f3d ba\u0142aganu, dostrzeg\u0142 d\u0142ugi rulon, kt\u00f3ry ledwo mie\u015bci\u0142 si\u0119 na platformie. Jego \u015brednica wynosi\u0142a oko\u0142o trzydziestu centymetr\u00f3w, a d\u0142ugo\u015b\u0107 wydawa\u0142a si\u0119 nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty za\u0142adunku. Po plecach przebieg\u0142 mu zimny dreszcz. Jedno spojrzenie wystarczy\u0142o, by zda\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi sytuacji \u2014 rulon wa\u017cy\u0142 przynajmniej 1600 kilogram\u00f3w, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno. Instynkt podpowiada\u0142 mu, \u017ce to, co przyjecha\u0142o, by\u0142o znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c pozosta\u0142e rzeczy na wozie. Przez chwil\u0119 nie m\u00f3g\u0142 oderwa\u0107 wzroku od tego niepozornego, ale jak\u017ce istotnego \u0142adunku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dotar\u0142.<\/p>\n
\n- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
W \u015brodku nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka prezentacja – Galera u\u015bciska\u0142 serdecznie Romana Pieczyraka, a nast\u0119pnie przywita\u0142 si\u0119 po kolei z Naczelnikiem Henrykiem Krzesi\u0144skim, Franciszkiem Podle\u015bnym pracownikiem Zarz\u0105du Miejskiego, Marianem Woyd\u0105 kustoszem Muzeum Lubelskiego i W\u0142adys\u0142awem Drewnowskim prywatnym przedsi\u0119biorc\u0105 i wo\u017anic\u0105 Micha\u0142em Grzesiakiem. Grupa konspiracyjna pracowa\u0142a w skupieniu. Na pocz\u0105tek z wozu zdj\u0119to meble i pozosta\u0142e szparga\u0142y. D\u017awigni\u0119cie olbrzymiego rulonu okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem, ale przy d\u017awi\u0119kach st\u0119kania i cichych przekle\u0144stw uda\u0142o im si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 pakunek na ziemi. Na szybko przykryli go s\u0142om\u0105 i zamkn\u0119li drzwi szopy.<\/p>\n
W kolejnych tygodniach za zamkni\u0119tymi drzwiami stodo\u0142y trwa\u0142y gor\u0105czkowe prace. Galeria osobi\u015bcie wszystko nadzorowa\u0142. Czu\u0142 ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015b\u0107, \u017ale sypia\u0142 i sta\u0142 si\u0119 nerwowy. W pomoc zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 Ignacy Drewnowski – brat W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry pomaga\u0142 przy przewiezieniu \u0142adunku do Tabor\u00f3w. Przyprowadzi\u0142 dw\u00f3ch g\u0142uchoniemych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li kopa\u0107 d\u00f3\u0142. Franciszek denerwowa\u0142 si\u0119, bo prace posuwa\u0142y si\u0119 bardzo powoli – pod\u0142o\u017ce by\u0142o kamieniste i ka\u017cdy centymetr ziemi trzeba by\u0142o dos\u0142ownie wydziera\u0107..<\/p>\n
Wkr\u00f3tce ca\u0142a ekipa zakasa\u0142a r\u0119kawy. W szopie pojawiali si\u0119 kolejno cz\u0142onkowie grupy konspiracyjnej, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 nieszcz\u0119sny d\u00f3\u0142. Wreszcie uznali, \u017ce ma wystarczaj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, \u017ceby zmie\u015bci\u0107 w nim obrazy.<\/p>\n
To b\u0119dzie d\u0142uga noc – westchn\u0105\u0142 Galera podaj\u0105c Romanowi deski do szalunku. Prace trwa\u0142y ju\u017c kilka godzin, bracia Drewnowscy zabezpieczali w\u0142a\u015bnie skrzyni\u0119 pap\u0105 i azbestem, moszcz\u0105c j\u0105 dodatkowo s\u0142om\u0105. Franciszek wyszed\u0142 na chwil\u0119, \u017ceby przewietrzy\u0107 g\u0142ow\u0119. Wci\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko zimne powietrze i spojrza\u0142 w bezchmurne niebo. Zamkn\u0105\u0142 oczy i przycisn\u0105\u0142 palce do skroni. – Ch\u0142opaki sko\u0144czyli robi\u0107 odwodnienie – us\u0142ysza\u0142 za sob\u0105 g\u0142os kolegi. – Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te kanaliki i rynny wystarcz\u0105. Je\u015bli wilgo\u0107 dostanie si\u0119 do \u015brodka\u2026. – Galera nie chcia\u0142 ko\u0144czy\u0107 – Wracajmy do \u015brodka – rzuci\u0142 – Jeszcze du\u017co pracy przed nami.<\/p>\n
W milczeniu owin\u0119li rulon z obrazami w pap\u0119 i azbest i ostro\u017cnie umie\u015bcili w przygotowanej skrzyni. – Teraz ceg\u0142y panowie – rzuci\u0142 kto\u015b z ekipy. Z ceg\u0142ami posz\u0142o sprawnie, wszyscy czuli, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca pracy, czas ich nagli\u0142. Galera niespokojnie patrzy\u0142 na sko\u0144czone dzie\u0142o. Czego\u015b brakowa\u0142o, by\u0142 jednak tak wyczerpany, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o mu zebra\u0107 my\u015bli. Przeci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 i ziewn\u0105\u0142 przeci\u0105gle. Pozostali zbierali sprz\u0119t i porz\u0105dkowali szop\u0119. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 zamiata\u0107 pod\u0142og\u0119. – Trzeba to zabetonowa\u0107, na wypadek po\u017caru – pomy\u015bla\u0142 gor\u0105czkowo. – Ch\u0142opaki – odezwa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu – zalejemy to jeszcze cementem. Lepiej dmucha\u0107 na zimne – doda\u0142.<\/p>\n
\u015awita\u0142o, kiedy brudni i wyczerpani, zamkn\u0119li za sob\u0105 drzwi stodo\u0142y, modl\u0105c si\u0119 w duchu, \u017ceby nikt nie odkry\u0142 kryj\u00f3wki, w nadziei, \u017ce ich starania zapewni\u0105 bezpieczne schronienie cennych dzie\u0142.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 6: 10 milion\u00f3w marek<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW dusznej piwnicy, o\u015bwietlonej jedynie s\u0142ab\u0105 lamp\u0105 wisz\u0105c\u0105 nad sto\u0142em, oficer Gestapo prowadzi\u0142 przes\u0142uchanie. Niemiec pochyla\u0142 si\u0119 nad m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na drewnianym krze\u015ble, blady i wyczerpany.<\/p>\n
\u2013 Gdzie s\u0105 obrazy? \u2013 warkn\u0105\u0142, zaciskaj\u0105c pi\u0119\u015bci na kraw\u0119dzi sto\u0142u.<\/p>\n
\u2013 Nie wiem \u2013 odpowiedzia\u0142 przes\u0142uchiwany, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 spok\u00f3j, cho\u0107 czu\u0142, \u017ce nerwy ma ju\u017c na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Oficer zmru\u017cy\u0142 oczy, widz\u0105c, \u017ce jego gro\u017aby nie robi\u0105 na m\u0119\u017cczy\u017anie wi\u0119kszego wra\u017cenia. Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie na pi\u0119cie i opu\u015bci\u0142 piwnic\u0119, trzaskaj\u0105c drzwiami. Na korytarzu, w p\u00f3\u0142mroku, czeka\u0142a na niego jego asystentka, m\u0142oda Niemka o stalowych oczach.<\/p>\n
\u2013 I co? \u2013 zapyta\u0142a beznami\u0119tnie, widz\u0105c jego z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Nic \u2013 warkn\u0105\u0142 oficer. \u2013 Wszyscy m\u00f3wi\u0105 to samo. \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n
Przemierza\u0142 wzd\u0142u\u017c i wszerz w\u0105ski korytarz, staraj\u0105c si\u0119 opanowa\u0107 gniew. Zatrzyma\u0142 si\u0119 nagle i odwr\u00f3ci\u0142 do niej. \u2013 Nagroda w wysoko\u015bci 10 milion\u00f3w marek! A oni dalej milcz\u0105! \u015alad urywa si\u0119 w Lublinie, a potem… nic. Jak kamie\u0144 w wod\u0119!<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce wiedz\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c m\u00f3wi\u0105 \u2013 zasugerowa\u0142a asystentka, cho\u0107 i ona zaczyna\u0142a w\u0105tpi\u0107 w skuteczno\u015b\u0107 dotychczasowych metod.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na ni\u0105 zimno, po czym rzuci\u0142 przez z\u0119by:<\/p>\n
\u2013 Znajdziemy ten obraz. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy musieli spali\u0107 p\u00f3\u0142 Polski, \u017ceby go zdoby\u0107.<\/p>\n
Rozmow\u0119 przerwa\u0142 dzwonek telefonu w jednym z biur na ko\u0144cu korytarza. Po chwili, w drzwiach stan\u0105\u0142 przej\u0119ty funkcjonariusz.<\/p>\n
\u2013 Panie oficerze \u2013 zacz\u0105\u0142 podekscytowany\u2013 dzwonili z centrali. Polskie Radio w Londynie nada\u0142o komunikat o \u201eBitwie pod Grunwaldem\u201d. Podaj\u0105, \u017ce obraz szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na niego zaskoczony, jego z\u0142o\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142a miejsca chwilowemu zdumieniu.<\/p>\n
\u2013 Co? \u2013 wymamrota\u0142, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 sens tej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Tak, panie oficerze \u2013 kontynuowa\u0142 funkcjonariusz. \u2013 wszystko wskazuje na to, \u017ce obraz jest teraz w Anglii.<\/p>\n
Oficer wybuchn\u0105\u0142 gniewnym \u015bmiechem, kt\u00f3ry zgas\u0142 r\u00f3wnie szybko, jak si\u0119 pojawi\u0142. W jego umy\u015ble toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c walka mi\u0119dzy z\u0142o\u015bci\u0105 a bezsilno\u015bci\u0105.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 7: Na \u015bwiat\u0142o dzienne<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nFranciszek obudzi\u0142 si\u0119 o \u015bwicie i nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c zasn\u0105\u0107. Czu\u0142 narastaj\u0105ce w nim podniecenie, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o mu usiedzie\u0107 w miejscu. Spr\u00f3bowa\u0142 kawy, ale po zaledwie dw\u00f3ch \u0142ykach odstawi\u0142 kubek. Jego my\u015bli by\u0142y gdzie indziej. Ubra\u0142 si\u0119 szybko i wyszed\u0142 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
W Taborach Miejskich panowa\u0142o o\u017cywienie, trwa\u0142y gor\u0105czkowe przygotowania przed przybyciem go\u015bci. Ekipa filmowa Polskiej Kroniki Filmowej kr\u0119ci\u0142a si\u0119 po placu, rozstawiaj\u0105c kamery. Galera z przej\u0119ciem przeczesa\u0142 d\u0142oni\u0105 w\u0142osy i uwa\u017cnie rozejrza\u0142 si\u0119 po placu, szukaj\u0105c wzrokiem swojej \u017cony i c\u00f3rki.. Przez ostatnie cztery lata \u017cy\u0142 w nieustannym napi\u0119ciu, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce kto\u015b nie wytrzyma presji i zdradzi ich tajemnic\u0119 Niemcom. Mieszkanie na terenie Tabor\u00f3w Miejskich mia\u0142o swoje zalety \u2013 by\u0142 blisko i m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem ukrytych obraz\u00f3w. Jednak blisko\u015b\u0107 ta mia\u0142a swoj\u0105 mroczn\u0105 stron\u0119 \u2013 gdyby Niemcy odkryli, co skrywa szopa, on i jego rodzina nie mieliby szans na ocalenie.<\/p>\n
Galera otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ze wspomnie\u0144 i spojrza\u0142 na dzisiejszy dzie\u0144 z nadziej\u0105. Czeka\u0142 ich wyj\u0105tkowy moment, cho\u0107 w sercu czu\u0142 niepok\u00f3j. Zastanawia\u0142 si\u0119, w jakim stanie zastan\u0105 ukryte obrazy. Czy zabezpieczenia, kt\u00f3re tak starannie przygotowali, oka\u017c\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce?<\/p>\n
Spojrza\u0142 z trem\u0105 na zgromadzonych wok\u00f3\u0142 go\u015bci. W pierwszych rz\u0119dach stali przedstawiciele w\u0142adz, dziennikarze, jacy\u015b oficjele w garniturach. Po drugiej stronie placu dostrzeg\u0142 w t\u0142umie Antonin\u0119 – \u017con\u0119, kt\u00f3ra spojrza\u0142a na niego z dyskretnym u\u015bmiechem. Jej obecno\u015b\u0107 dodawa\u0142a mu otuchy. <\/p>\n
Robotnicy zacz\u0119li kopa\u0107, ods\u0142aniaj\u0105c starannie ukryty d\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym przez te wszystkie lata przechowywano bezcenne p\u0142\u00f3tna. Wreszcie, sze\u015bciu m\u0119\u017cczy\u017ani, ostro\u017cnie jakby mieli do czynienia z czym\u015b \u015bwi\u0119tym, wynios\u0142o na specjalnych legarach rulon owini\u0119ty pap\u0105. Na placu zapad\u0142a g\u0142\u0119boka cisza.<\/p>\n
Premier podszed\u0142 do sto\u0142u i wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki pi\u00f3ro, przygotowuj\u0105c si\u0119 do podpisania uroczystego aktu. Kiedy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, jego g\u0142os ni\u00f3s\u0142 si\u0119 po placu, d\u017awi\u0119cz\u0105c z powag\u0105. Podkre\u015bli\u0142 odwag\u0119 tych, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c swoje \u017cycie, ocalili narodowe skarby. M\u00f3wi\u0142 o patriotyzmie i po\u015bwi\u0119ceniu, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csze uznanie. Wspomnia\u0142, \u017ce nazwiska tych bohater\u00f3w pozostan\u0105 na razie w tajemnicy, by chroni\u0107 ich rodziny, przetrzymywane w niemieckich obozach. W jego s\u0142owach kry\u0142a si\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, ale te\u017c smutek i powaga sytuacji.<\/p>\n
Galera poczu\u0142, jak \u0142zy cisn\u0105 mu si\u0119 do oczu, ale powstrzyma\u0142 je, zaciskaj\u0105c usta. Wiedzia\u0142, \u017ce w tej chwili nie ma miejsca na s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce to, co zrobili, by\u0142o wi\u0119ksze od nich samych, wi\u0119ksze od strachu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im przez te lata. Kiedy premier podpisa\u0142 dokument, t\u0142um wybuch\u0142 oklaskami. Franciszek spojrza\u0142 na wydobyte obrazy, symbol przetrwania i nadziei.<\/p>\n
Kiedy uroczysto\u015b\u0107 dobieg\u0142a ko\u0144ca, Galera poczu\u0142 ulg\u0119. Mimo ci\u0105gle tl\u0105cego si\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku l\u0119ku, wiedzia\u0142, \u017ce zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107. Obrazy, ocalone dzi\u0119ki ich odwadze, by\u0142y teraz bezpieczne. Spojrza\u0142 na swoj\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra podesz\u0142a bli\u017cej. Obj\u0105\u0142 \u017con\u0119, czuj\u0105c, jak wraca do niego spok\u00f3j, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo by\u0142 mu obcy. Wiedzia\u0142, \u017ce droga przed nimi wci\u0105\u017c jest trudna, ale tego dnia, na tym placu, odnie\u015bli swoje ma\u0142e zwyci\u0119stwo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
Sierpniowe s\u0142o\u0144ce nie\u015bmia\u0142o przebija\u0142o si\u0119 przez ci\u0119\u017ckie chmury wisz\u0105ce nad Warszaw\u0105. W powietrzu unosi\u0142o si\u0119 napi\u0119cie, kt\u00f3re czu\u0107 by\u0142o w ka\u017cdym zak\u0105tku miasta. Ludzie przemykali ulicami, przyspieszaj\u0105c kroku, jakby pod\u015bwiadomie czuli, \u017ce czas nieub\u0142aganie ucieka. W g\u0119stniej\u0105cym powietrzu wisia\u0142o ju\u017c ci\u0119\u017ckie widmo nadci\u0105gaj\u0105cej wojny, kt\u00f3ra mia\u0142a wkr\u00f3tce ogarn\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 Europ\u0119.<\/p>\n
W biurze warszawskiej Zach\u0119ty panowa\u0142 niepok\u00f3j. Stanis\u0142aw Ejsmond, wiceprezes Komitetu Zach\u0119ty, sta\u0142 przy oknie i wpatrywa\u0142 si\u0119 d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119 w niebo. Jego twarz, zwykle spokojna, teraz by\u0142a pe\u0142na troski.<\/p>\n
\u2013 Staszku, nie mamy du\u017co czasu \u2013 przerwa\u0142 cisz\u0119 Stanis\u0142aw Mikulicz-Radecki, dyrektor administracyjny, wchodz\u0105c do biura z nar\u0119czem dokument\u00f3w. \u2013 Je\u015bli chcemy uratowa\u0107 te obrazy, musimy dzia\u0142a\u0107 teraz.<\/p>\n
Ejsmond odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 powoli.<\/p>\n
\u2013 Wiem. To nasz obowi\u0105zek. Nie mo\u017cemy pozwoli\u0107, by Matejko wpad\u0142y w r\u0119ce Niemc\u00f3w. „Bitwa pod Grunwaldem” i „Kazanie Skargi” to symbole naszej to\u017csamo\u015bci, naszej historii \u2013 odpowiedzia\u0142 stanowczym tonem. \u2013 Bierzmy si\u0119 do roboty.<\/p>\n
Obaj m\u0119\u017cczy\u017ani zeszli na d\u00f3\u0142, gdzie czeka\u0142a ju\u017c ekipa pracownik\u00f3w muzeum. Kilku ludzi z trudem pr\u00f3bowa\u0142o zdj\u0105\u0107 wielkie p\u0142\u00f3tna Matejki ze \u015bcian, co okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem. W normalnych okoliczno\u015bciach zadanie to powierzono by do\u015bwiadczonym pracownikom muzeum, jednak m\u0142odzi pracownicy Zach\u0119ty ju\u017c wcze\u015bniej otrzymali rozkazy mobilizacyjne i ruszyli na front. Konserwatorzy, pozbawieni pomocy, byli zmuszeni wezwa\u0107 przechodni\u00f3w do wsparcia.<\/p>\n
Przypadkowo zebrany zesp\u00f3\u0142 dzia\u0142a\u0142 niesk\u0142adnie. Liny, kt\u00f3rymi pr\u00f3bowano zabezpieczy\u0107 obraz, pl\u0105ta\u0142y si\u0119, a nier\u00f3wno naci\u0105gane sprawia\u0142y, \u017ce p\u0142\u00f3tno chybota\u0142o si\u0119 gro\u017anie, osuwaj\u0105c si\u0119 na pod\u0142og\u0119. W pewnym momencie obraz, wa\u017c\u0105cy wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 spodziewano, omal nie przygni\u00f3t\u0142 swoim ci\u0119\u017carem Stanis\u0142awa Ejsmonda, kt\u00f3ry z trudem odskoczy\u0142 na bok, unikaj\u0105c niebezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
\u2013 Ostro\u017cnie, Janek \u2013 Mikulicz-Radecki upomnia\u0142 jednego z m\u0119\u017cczyzn trzymaj\u0105cych obraz.<\/p>\n
\u2013 Dajcie mi r\u0119k\u0119! \u2013 krzykn\u0105\u0142 kto\u015b z drugiej strony, gdy ci\u0119\u017cki obraz zn\u00f3w zacz\u0105\u0142 si\u0119 przechyla\u0107.<\/p>\n
Gdy p\u0142\u00f3tna znalaz\u0142y si\u0119 bezpieczne na pod\u0142odze, wszyscy odetchn\u0119li z ulg\u0105. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 zwijanie ich na drewniany wa\u0142, kt\u00f3ry potem ob\u0142o\u017cono cerat\u0105 i umieszczono w skrzyni wy\u0142o\u017conej azbestem. Trzeba by\u0142o dzia\u0142a\u0107 szybko, ale z precyzj\u0105, by obrazy nie uleg\u0142y uszkodzeniu.<\/p>\n
\u2013 Teraz musimy je wywie\u017a\u0107 \u2013 stwierdzi\u0142 Ejsmond, z determinacj\u0105 w oczach.<\/p>\n
\u2013 Wyruszamy o \u015bwicie \u2013 doda\u0142 Ejsmond. \u2013 Musimy si\u0119 przygotowa\u0107. Przed nami d\u0142uga droga do Lublina.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 2: Ucieczka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\n7 wrze\u015bnia 1939 roku, o \u015bwicie, niewielki konw\u00f3j opu\u015bci\u0142 Warszaw\u0119. Na czele grupy sta\u0142 Ejsmond, a obok niego Mikulicz-Radecki i jego \u017cona oraz wo\u017anica z trzyosobow\u0105 rodzin\u0105. Pod Kurowem do ekipy do\u0142\u0105czy\u0142 malarz Boles\u0142aw Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni.<\/p>\n
Na platformie z gumowymi ko\u0142ami, wypo\u017cyczonej z Zak\u0142adu Oczyszczania Miasta, spoczywa\u0142a skrzynia z dzie\u0142ami Matejki.<\/p>\n
Niezwyk\u0142y konw\u00f3j z dwoma ko\u0144mi wyruszy\u0142 w niebezpieczn\u0105 podr\u00f3\u017c, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 Lublina. Gdy opu\u015bcili Warszaw\u0119, z ka\u017cdym kilometrem t\u0142ok na drodze stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. Uciekinierzy, wozy pe\u0142ne dobytku \u2013 wszyscy zmierzali na wsch\u00f3d, pr\u00f3buj\u0105c uciec przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 armi\u0105 niemieck\u0105.<\/p>\n
\u2013 Szybciej, musimy si\u0119 pospieszy\u0107 \u2013 ponagla\u0142 Ejsmond, spogl\u0105daj\u0105c na zat\u0142oczon\u0105 drog\u0119. \u2013 Naloty mog\u0105 si\u0119 zacz\u0105\u0107 w ka\u017cdej chwili.<\/p>\n
Nie zd\u0105\u017cy\u0142 doko\u0144czy\u0107 zdania, gdy na niebie pojawi\u0142 si\u0119 ryk niemieckich samolot\u00f3w. W t\u0142umie wybuch\u0142a panika. Ludzie zacz\u0119li biec, porzucaj\u0105c swoje rzeczy, a wozy stawa\u0142y w poprzek drogi, tworz\u0105c zator. Samoloty nurkowa\u0142y, siej\u0105c zniszczenie. Bomby eksplodowa\u0142y w pobli\u017cu, a konie p\u0142oszy\u0142y si\u0119, szarpi\u0105c w\u00f3z na wszystkie strony.<\/p>\n
\u2013 Trzymajcie si\u0119! \u2013 krzykn\u0105\u0142 Mikulicz-Radecki, chwytaj\u0105c si\u0119 skrzyni.<\/p>\n
Konie p\u0119dzi\u0142y na o\u015blep przez r\u00f3w, a w\u00f3z podskakiwa\u0142 na miedzach, prawie wywracaj\u0105c si\u0119 na bok. Wo\u017anica zdo\u0142a\u0142 jednak odzyska\u0107 kontrol\u0119, gdy tylko oddalili si\u0119 od drogi g\u0142\u00f3wnej i zjechali na polne \u015bcie\u017cki. Byli przera\u017ceni, ale zdeterminowani, by dotrze\u0107 do Lublina.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 3: Przyjazd do Lublina<\/span><\/a><\/h2><\/div>\n9 wrze\u015bnia, o poranku, konw\u00f3j dotar\u0142 do Lublina. S\u0142o\u0144ce wschodzi\u0142o nad miastem, rzucaj\u0105c z\u0142ote \u015bwiat\u0142o na brukowane ulice. W\u00f3z z bezcennym \u0142adunkiem wjecha\u0142 na dziedziniec Muzeum Lubelskiego, kt\u00f3re w tamtych czasach znajdowa\u0142o si\u0119 w gmachu dzisiejszej Biblioteki im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego (ul. Narutowicza 4).<\/p>\n
Zm\u0119czone konie zwiesi\u0142y \u0142by, a drobinki kurzu wirowa\u0142y jeszcze przez chwil\u0119 w powietrzu, osiadaj\u0105c na bruku. Wkr\u00f3tce, z budynku wysypali si\u0119 pracownicy muzeum, ich twarze wyra\u017ca\u0142y mieszank\u0119 ulgi i napi\u0119cia. Z przej\u0119ciem powitali go\u015bci ze stolicy i bez zb\u0119dnych pyta\u0144 przyst\u0105pili do pracy. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce Lublin jest bezpieczny \u2013 przynajmniej na tyle, by pozostawi\u0107 skrzynie na dziedzi\u0144cu, z nadziej\u0105, \u017ce wojenne burze omin\u0105 miasto.<\/p>\n
W ciszy poranka nagle da\u0142o si\u0119 us\u0142ysze\u0107 niepokoj\u0105ce, wibracyjne brz\u0119czenie, kt\u00f3re z ka\u017cd\u0105 sekund\u0105 stawa\u0142o si\u0119 coraz wyra\u017aniejsze. Na horyzoncie pojawi\u0142y si\u0119 czarne sylwetki niemieckich samolot\u00f3w, a powietrze przeszy\u0142 przera\u017aliwy huk pierwszej bomby, kt\u00f3ra spad\u0142a na Lublin.W okamgnieniu miasto pogr\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 w chaosie i panice. Ludzie krzyczeli, biegli na o\u015blep, szukaj\u0105c jakiego\u015b schronienia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b zgromadzonych na dziedzi\u0144cu odskoczy\u0142a pod \u015bcian\u0119 i pad\u0142a na ziemi\u0119. Ejsmond i Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni wybiegli w pop\u0142ochu na ulic\u0119, znikaj\u0105c w tumanach py\u0142u. Kiedy wszystko ucich\u0142o, ich cia\u0142a znaleziono pod zwa\u0142ami gruz\u00f3w.<\/p>\n
Dla wszystkich sta\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce dziedziniec nie zapewni ochrony, jak\u0105 mia\u0142 da\u0107 obrazom. Pilnie potrzebne by\u0142o znalezienie nowego, bezpieczniejszego schronienia dla cennych dzie\u0142 Matejki.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 4: Mistyfikacja<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW\u0142adys\u0142aw Woydy\u0142a sta\u0142 w cieniu zniszczonej \u015bciany, zamy\u015blony nad losem powierzonych mu skarb\u00f3w. Przez chwil\u0119 jego my\u015bli pow\u0119drowa\u0142y wstecz, do dnia, kiedy po raz pierwszy przekroczy\u0142 pr\u00f3g muzeum jako nowo mianowany intendent. Z\u0142o\u017cy\u0142 wtedy przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie chroni\u0142 dzie\u0142a przed niemieckim okupantem, cho\u0107 nie przypuszcza\u0142, \u017ce przyjdzie mu tak szybko dotrzyma\u0107 s\u0142owa. Woydy\u0142a westchn\u0105\u0142, odrzucaj\u0105c wspomnienia, i spojrza\u0142 w stron\u0119 dziedzi\u0144ca, przez kt\u00f3ry zmierza\u0142o w jego kierunku dw\u00f3ch go\u015bci. Pierwszego z m\u0119\u017cczyzn zna\u0142 dobrze \u2013 Roman Pieczyrak, pracownik urz\u0119du miasta, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ju\u017c przy r\u00f3\u017cnych miejskich inicjatywach. Obok niego szed\u0142 m\u0142odszy m\u0119\u017cczyzna, z zaci\u015bni\u0119tymi ustami, jakby pr\u00f3bowa\u0142 ukry\u0107 napi\u0119cie. Woydy\u0142a nie zna\u0142 go osobi\u015bcie. Pieczyrak przedstawi\u0142 go jako Henryka Krzesi\u0144skiego, zaufanego koleg\u0119 z magistratu. W milczeniu u\u015bcisn\u0119li sobie d\u0142onie na powitanie.<\/p>\n
\u2013 Przygotowali\u015bmy miejsce na parterze, w du\u017cej sali konferencyjnej \u2013 zaraportowa\u0142 Woydy\u0142a, prowadz\u0105c m\u0119\u017cczyzn szerokim korytarzem. Ich kroki dudni\u0142y o kamienn\u0105 posadzk\u0119, a d\u017awi\u0119k pot\u0119gowa\u0142o echo, wype\u0142niaj\u0105c cisz\u0119 pustego budynku. Kiedy weszli do sali, W\u0142adys\u0142aw wskaza\u0142 palcem pust\u0105 przestrze\u0144 pod jedn\u0105 ze \u015bcian.<\/p>\n
\u2013 Skrzyni\u0119 ukryjemy za stert\u0105 ksi\u0105\u017cek. Na wierzchu zrobimy wystaw\u0119, \u017ceby nikt nie zorientowa\u0142 si\u0119, co kryje si\u0119 pod spodem.<\/p>\n
\u2013 Postawimy tutaj rega\u0142y z ksi\u0105\u017ckami \u2013 doda\u0142. \u2013 Nawet bibliotekarka nie b\u0119dzie wiedzia\u0142a, co kryje si\u0119 pod lad\u0105.<\/p>\n
Do pomocy zawo\u0142ano przechodni\u00f3w. Grupa pracowa\u0142a wytrwale przez ca\u0142y ranek. Zrolowane obrazy zosta\u0142y umieszczone blisko \u015bciany i obudowane solidn\u0105 konstrukcj\u0105 z desek. Ca\u0142o\u015b\u0107 przypomina\u0142a sklepow\u0105 lad\u0119, na kt\u00f3rej ustawiono wystaw\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Woydy\u0142a po\u0142o\u017cy\u0142 na wierzchu \u201cPlastusiowy pami\u0119tnik\u201d Kownackiej i przymkn\u0105\u0142 na chwil\u0119 oczy. \u2013 To musi wystarczy\u0107. Zrobili\u015bmy wszystko, co w naszej mocy – wyszepta\u0142, a g\u0142o\u015bno doda\u0142 \u2013 Dzi\u0119kujemy. Teraz tylko czas poka\u017ce, czy to wystarczy.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 5: Przeprowadzka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW sali konferencyjnej Muzeum Lubelskiego panowa\u0142a nerwowa atmosfera. Obrazy Matejki, ukryte pod wystaw\u0105 ksi\u0105\u017cek, by\u0142y tam ju\u017c blisko 2 lata. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy za\u017c\u0105dali przekazania gmachu, spad\u0142a na wszystkich jak grom z jasnego nieba.<\/p>\n
\u2013 Co teraz? \u2013 zapyta\u0142 jeden z opiekun\u00f3w, marszcz\u0105c czo\u0142o. \u2013 Jak mamy st\u0105d wynie\u015b\u0107 te p\u0142\u00f3tna? D\u0142ugo\u015b\u0107 jednej roli to prawie cztery i p\u00f3\u0142 metra, a wa\u017cy ponad p\u00f3\u0142torej tony!<\/p>\n
Woydy\u0142a podszed\u0142 do okna, wpatruj\u0105c si\u0119 w ulic\u0119, na kt\u00f3rej coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 niemieckie patrole.<\/p>\n
\u2013 Z tak\u0105 wag\u0105 i rozmiarem nie wyniesiemy ich po prostu na plecach \u2013 odpowiedzia\u0142 cicho, jakby obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jego s\u0142owa zostan\u0105 us\u0142yszane poza murami budynku. \u2013 Musimy dzia\u0142a\u0107 szybko, zanim Niemcy wkrocz\u0105 do \u015brodka.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce je podzielimy na mniejsze cz\u0119\u015bci? \u2013 rzuci\u0142 kto\u015b z magistratu.<\/p>\n
\u2013 Zbyt ryzykowne \u2013 odpowiedzia\u0142 Woydy\u0142a \u2013 Te obrazy s\u0105 bezcenne, ka\u017cda ingerencja mog\u0142aby je uszkodzi\u0107.<\/p>\n
\u2013 Musimy znale\u017a\u0107 now\u0105, bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 \u2013 doda\u0142 i potar\u0142 zm\u0119czone oczy\u2013 Ale gdzie znajdziemy miejsce, kt\u00f3re pomie\u015bci tak ogromne dzie\u0142a?<\/p>\n
Wszyscy milczeli, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Waga problemu ci\u0105\u017cy\u0142a na nich niczym same obrazy. Napi\u0119cie stawa\u0142o si\u0119 nie do zniesienia.<\/p>\n
\u2013 Potrzebujemy wi\u0119kszego planu \u2013 Woydy\u0142a przerwa\u0142 cisz\u0119 \u2013 Ale musimy dzia\u0142a\u0107 teraz. Nikt nie mo\u017ce si\u0119 dowiedzie\u0107, co kryje si\u0119 pod t\u0105 stert\u0105 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
\u2013 Zrobimy to noc\u0105 \u2013 zadecydowa\u0142 \u2013 Przygotujemy transport, ale najpierw musimy znale\u017a\u0107 miejsce, gdzie schowamy te p\u0142\u00f3tna. W przeciwnym razie wszystko, co zrobili\u015bmy, p\u00f3jdzie na marne.<\/p>\n
\n- Mam pewien pomys\u0142 – powiedzia\u0142 Pieczyrak. – Musz\u0119 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Franciszkiem Galer\u0105, on jest kierownikiem w Taborach Miejskich.<\/li>\n
- Mo\u017cna mu zaufa\u0107? – zapyta\u0142 Woydy\u0142a<\/li>\n
- Zdecydowanie tak – odpar\u0142 stanowczo Pieczyrak i zacz\u0105\u0142 wykr\u0119ca\u0107 numer telefonu.<\/li>\n<\/ul>\n
\u2026<\/p>\n
W\u00f3z toczy\u0142 si\u0119 powoli przez ciemne, opustosza\u0142e ulice. Ka\u017cdy stukot k\u00f3\u0142 na bruku wydawa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bniejszy, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci. Wo\u017anica miejski – Micha\u0142 Grzesiak wiedzia\u0142, \u017ce musi by\u0107 ostro\u017cny, zachowa\u0107 spok\u00f3j, by nie przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwagi.<\/p>\n
Mimo ch\u0142odu, Micha\u0142 czu\u0142 stru\u017ck\u0119 potu, kt\u00f3ra sp\u0142ywa\u0142a wolno po jego plecach. Przeci\u0105\u0142 plac Bernardy\u0144ski i wjecha\u0142 w ulic\u0119 Bernardy\u0144sk\u0105. Na razie wszystko sz\u0142o zgodnie z planem. Cmokn\u0105\u0142 na konie i skr\u0119ci\u0142 w Zamojsk\u0105, dalej Fabryczn\u0105 i D\u0142ug\u0105, a\u017c w ko\u0144cu, po 2,5h wjecha\u0142 na Elektryczn\u0105 i skierowa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 bramy Tabor\u00f3w Miejskich.<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
Franciszek Galera sta\u0142 w ciemno\u015bciach, nerwowo zerkaj\u0105c na zegarek. Potar\u0142 r\u0119kami ramiona, noc by\u0142a wyj\u0105tkowo ch\u0142odna. Na opustosza\u0142ej ulicy czas zdawa\u0142 si\u0119 sta\u0107 w miejscu, a nocn\u0105 cisz\u0119 tylko co jaki\u015b czas przerywa\u0142y st\u0142umione odg\u0142osy krok\u00f3w i szelest wiatru. Kilka dni wcze\u015bniej odebra\u0142 telefon od Romana, kt\u00f3ry dzwoni\u0142 z nietypow\u0105 pro\u015bb\u0105. Mia\u0142 przygotowa\u0107 miejsce w starej szopie na terenie Tabor\u00f3w i czeka\u0107 na transport jaki\u015b \u2018rzeczy\u2019. Nie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wiedzia\u0142 jedynie, \u017ce sprawa by\u0142a wyj\u0105tkowo poufna, dlatego misj\u0119 powierzono mu pod os\u0142on\u0105 nocy.<\/p>\n
Galera westchn\u0105\u0142 i przeci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 po czole. Jego niepok\u00f3j narasta\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Nagle, tu\u017c obok, co\u015b wyskoczy\u0142o z ciemno\u015bci. Drgn\u0105\u0142 gwa\u0142townie i odskoczy\u0142 na bok. W mroku dostrzeg\u0142 sylwetk\u0119 kota, kt\u00f3ry po chwili znikn\u0105\u0142 w zau\u0142ku. Przekl\u0105\u0142 pod nosem, pr\u00f3buj\u0105c opanowa\u0107 nerwy.<\/p>\n
Zadanie, kt\u00f3re mu powierzono, wymaga\u0142o dyskrecji, a on nie zadawa\u0142 pyta\u0144. W czasie wojny pytania nie by\u0142y m\u0105dr\u0105 rzecz\u0105 \u2013 po prostu wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy. Poza tym, ufa\u0142 w pe\u0142ni Romanowi, przepracowali razem wiele lat, darzy\u0142 go szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n
Galera wyci\u0105gn\u0105\u0142 szyj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c dojrze\u0107 co\u015b w mroku, gdy nagle zza zakr\u0119tu wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w\u00f3z wy\u0142adowany po brzegi gratami, starymi krzes\u0142ami, walizkami, pierzynami i metalow\u0105 bali\u0105 \u2013 Kolejna przeprowadzka \u2013 mrukn\u0105\u0142 pod nosem, cho\u0107 co\u015b w tym obrazie go zaniepokoi\u0142o. W\u00f3z by\u0142 nienaturalnie d\u0142ugi, jakby rozci\u0105gni\u0119ty, zbyt du\u017cy, by pomie\u015bci\u0107 tylko te rzeczy.<\/p>\n
Kiedy wo\u017anica zatrzyma\u0142 konie przy bramie Tabor\u00f3w, w\u00f3z stan\u0105\u0142 z cichym j\u0119kiem. Franciszek uni\u00f3s\u0142 brwi, a jego serce zacz\u0119\u0142o bi\u0107 jeszcze szybciej. W jednej chwili zrozumia\u0142, w\u0142a\u015bnie dojecha\u0142 tajemniczy \u0142adunek, na kt\u00f3ry czeka\u0142.<\/p>\n
Galera otworzy\u0142 bram\u0119 i w\u00f3z wtoczy\u0142 si\u0119 na dziedziniec Tabor\u00f3w. Franciszek nie kry\u0142 zaskoczenia. W\u015br\u00f3d niepozornych mebli, walizek i pierzyn, zauwa\u017cy\u0142 co\u015b, co przyku\u0142o jego uwag\u0119. Na dnie wozu, w\u015br\u00f3d ba\u0142aganu, dostrzeg\u0142 d\u0142ugi rulon, kt\u00f3ry ledwo mie\u015bci\u0142 si\u0119 na platformie. Jego \u015brednica wynosi\u0142a oko\u0142o trzydziestu centymetr\u00f3w, a d\u0142ugo\u015b\u0107 wydawa\u0142a si\u0119 nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty za\u0142adunku. Po plecach przebieg\u0142 mu zimny dreszcz. Jedno spojrzenie wystarczy\u0142o, by zda\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi sytuacji \u2014 rulon wa\u017cy\u0142 przynajmniej 1600 kilogram\u00f3w, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno. Instynkt podpowiada\u0142 mu, \u017ce to, co przyjecha\u0142o, by\u0142o znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c pozosta\u0142e rzeczy na wozie. Przez chwil\u0119 nie m\u00f3g\u0142 oderwa\u0107 wzroku od tego niepozornego, ale jak\u017ce istotnego \u0142adunku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dotar\u0142.<\/p>\n
\n- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
W \u015brodku nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka prezentacja – Galera u\u015bciska\u0142 serdecznie Romana Pieczyraka, a nast\u0119pnie przywita\u0142 si\u0119 po kolei z Naczelnikiem Henrykiem Krzesi\u0144skim, Franciszkiem Podle\u015bnym pracownikiem Zarz\u0105du Miejskiego, Marianem Woyd\u0105 kustoszem Muzeum Lubelskiego i W\u0142adys\u0142awem Drewnowskim prywatnym przedsi\u0119biorc\u0105 i wo\u017anic\u0105 Micha\u0142em Grzesiakiem. Grupa konspiracyjna pracowa\u0142a w skupieniu. Na pocz\u0105tek z wozu zdj\u0119to meble i pozosta\u0142e szparga\u0142y. D\u017awigni\u0119cie olbrzymiego rulonu okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem, ale przy d\u017awi\u0119kach st\u0119kania i cichych przekle\u0144stw uda\u0142o im si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 pakunek na ziemi. Na szybko przykryli go s\u0142om\u0105 i zamkn\u0119li drzwi szopy.<\/p>\n
W kolejnych tygodniach za zamkni\u0119tymi drzwiami stodo\u0142y trwa\u0142y gor\u0105czkowe prace. Galeria osobi\u015bcie wszystko nadzorowa\u0142. Czu\u0142 ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015b\u0107, \u017ale sypia\u0142 i sta\u0142 si\u0119 nerwowy. W pomoc zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 Ignacy Drewnowski – brat W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry pomaga\u0142 przy przewiezieniu \u0142adunku do Tabor\u00f3w. Przyprowadzi\u0142 dw\u00f3ch g\u0142uchoniemych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li kopa\u0107 d\u00f3\u0142. Franciszek denerwowa\u0142 si\u0119, bo prace posuwa\u0142y si\u0119 bardzo powoli – pod\u0142o\u017ce by\u0142o kamieniste i ka\u017cdy centymetr ziemi trzeba by\u0142o dos\u0142ownie wydziera\u0107..<\/p>\n
Wkr\u00f3tce ca\u0142a ekipa zakasa\u0142a r\u0119kawy. W szopie pojawiali si\u0119 kolejno cz\u0142onkowie grupy konspiracyjnej, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 nieszcz\u0119sny d\u00f3\u0142. Wreszcie uznali, \u017ce ma wystarczaj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, \u017ceby zmie\u015bci\u0107 w nim obrazy.<\/p>\n
To b\u0119dzie d\u0142uga noc – westchn\u0105\u0142 Galera podaj\u0105c Romanowi deski do szalunku. Prace trwa\u0142y ju\u017c kilka godzin, bracia Drewnowscy zabezpieczali w\u0142a\u015bnie skrzyni\u0119 pap\u0105 i azbestem, moszcz\u0105c j\u0105 dodatkowo s\u0142om\u0105. Franciszek wyszed\u0142 na chwil\u0119, \u017ceby przewietrzy\u0107 g\u0142ow\u0119. Wci\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko zimne powietrze i spojrza\u0142 w bezchmurne niebo. Zamkn\u0105\u0142 oczy i przycisn\u0105\u0142 palce do skroni. – Ch\u0142opaki sko\u0144czyli robi\u0107 odwodnienie – us\u0142ysza\u0142 za sob\u0105 g\u0142os kolegi. – Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te kanaliki i rynny wystarcz\u0105. Je\u015bli wilgo\u0107 dostanie si\u0119 do \u015brodka\u2026. – Galera nie chcia\u0142 ko\u0144czy\u0107 – Wracajmy do \u015brodka – rzuci\u0142 – Jeszcze du\u017co pracy przed nami.<\/p>\n
W milczeniu owin\u0119li rulon z obrazami w pap\u0119 i azbest i ostro\u017cnie umie\u015bcili w przygotowanej skrzyni. – Teraz ceg\u0142y panowie – rzuci\u0142 kto\u015b z ekipy. Z ceg\u0142ami posz\u0142o sprawnie, wszyscy czuli, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca pracy, czas ich nagli\u0142. Galera niespokojnie patrzy\u0142 na sko\u0144czone dzie\u0142o. Czego\u015b brakowa\u0142o, by\u0142 jednak tak wyczerpany, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o mu zebra\u0107 my\u015bli. Przeci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 i ziewn\u0105\u0142 przeci\u0105gle. Pozostali zbierali sprz\u0119t i porz\u0105dkowali szop\u0119. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 zamiata\u0107 pod\u0142og\u0119. – Trzeba to zabetonowa\u0107, na wypadek po\u017caru – pomy\u015bla\u0142 gor\u0105czkowo. – Ch\u0142opaki – odezwa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu – zalejemy to jeszcze cementem. Lepiej dmucha\u0107 na zimne – doda\u0142.<\/p>\n
\u015awita\u0142o, kiedy brudni i wyczerpani, zamkn\u0119li za sob\u0105 drzwi stodo\u0142y, modl\u0105c si\u0119 w duchu, \u017ceby nikt nie odkry\u0142 kryj\u00f3wki, w nadziei, \u017ce ich starania zapewni\u0105 bezpieczne schronienie cennych dzie\u0142.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 6: 10 milion\u00f3w marek<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW dusznej piwnicy, o\u015bwietlonej jedynie s\u0142ab\u0105 lamp\u0105 wisz\u0105c\u0105 nad sto\u0142em, oficer Gestapo prowadzi\u0142 przes\u0142uchanie. Niemiec pochyla\u0142 si\u0119 nad m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na drewnianym krze\u015ble, blady i wyczerpany.<\/p>\n
\u2013 Gdzie s\u0105 obrazy? \u2013 warkn\u0105\u0142, zaciskaj\u0105c pi\u0119\u015bci na kraw\u0119dzi sto\u0142u.<\/p>\n
\u2013 Nie wiem \u2013 odpowiedzia\u0142 przes\u0142uchiwany, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 spok\u00f3j, cho\u0107 czu\u0142, \u017ce nerwy ma ju\u017c na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Oficer zmru\u017cy\u0142 oczy, widz\u0105c, \u017ce jego gro\u017aby nie robi\u0105 na m\u0119\u017cczy\u017anie wi\u0119kszego wra\u017cenia. Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie na pi\u0119cie i opu\u015bci\u0142 piwnic\u0119, trzaskaj\u0105c drzwiami. Na korytarzu, w p\u00f3\u0142mroku, czeka\u0142a na niego jego asystentka, m\u0142oda Niemka o stalowych oczach.<\/p>\n
\u2013 I co? \u2013 zapyta\u0142a beznami\u0119tnie, widz\u0105c jego z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Nic \u2013 warkn\u0105\u0142 oficer. \u2013 Wszyscy m\u00f3wi\u0105 to samo. \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n
Przemierza\u0142 wzd\u0142u\u017c i wszerz w\u0105ski korytarz, staraj\u0105c si\u0119 opanowa\u0107 gniew. Zatrzyma\u0142 si\u0119 nagle i odwr\u00f3ci\u0142 do niej. \u2013 Nagroda w wysoko\u015bci 10 milion\u00f3w marek! A oni dalej milcz\u0105! \u015alad urywa si\u0119 w Lublinie, a potem… nic. Jak kamie\u0144 w wod\u0119!<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce wiedz\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c m\u00f3wi\u0105 \u2013 zasugerowa\u0142a asystentka, cho\u0107 i ona zaczyna\u0142a w\u0105tpi\u0107 w skuteczno\u015b\u0107 dotychczasowych metod.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na ni\u0105 zimno, po czym rzuci\u0142 przez z\u0119by:<\/p>\n
\u2013 Znajdziemy ten obraz. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy musieli spali\u0107 p\u00f3\u0142 Polski, \u017ceby go zdoby\u0107.<\/p>\n
Rozmow\u0119 przerwa\u0142 dzwonek telefonu w jednym z biur na ko\u0144cu korytarza. Po chwili, w drzwiach stan\u0105\u0142 przej\u0119ty funkcjonariusz.<\/p>\n
\u2013 Panie oficerze \u2013 zacz\u0105\u0142 podekscytowany\u2013 dzwonili z centrali. Polskie Radio w Londynie nada\u0142o komunikat o \u201eBitwie pod Grunwaldem\u201d. Podaj\u0105, \u017ce obraz szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na niego zaskoczony, jego z\u0142o\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142a miejsca chwilowemu zdumieniu.<\/p>\n
\u2013 Co? \u2013 wymamrota\u0142, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 sens tej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Tak, panie oficerze \u2013 kontynuowa\u0142 funkcjonariusz. \u2013 wszystko wskazuje na to, \u017ce obraz jest teraz w Anglii.<\/p>\n
Oficer wybuchn\u0105\u0142 gniewnym \u015bmiechem, kt\u00f3ry zgas\u0142 r\u00f3wnie szybko, jak si\u0119 pojawi\u0142. W jego umy\u015ble toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c walka mi\u0119dzy z\u0142o\u015bci\u0105 a bezsilno\u015bci\u0105.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 7: Na \u015bwiat\u0142o dzienne<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nFranciszek obudzi\u0142 si\u0119 o \u015bwicie i nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c zasn\u0105\u0107. Czu\u0142 narastaj\u0105ce w nim podniecenie, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o mu usiedzie\u0107 w miejscu. Spr\u00f3bowa\u0142 kawy, ale po zaledwie dw\u00f3ch \u0142ykach odstawi\u0142 kubek. Jego my\u015bli by\u0142y gdzie indziej. Ubra\u0142 si\u0119 szybko i wyszed\u0142 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
W Taborach Miejskich panowa\u0142o o\u017cywienie, trwa\u0142y gor\u0105czkowe przygotowania przed przybyciem go\u015bci. Ekipa filmowa Polskiej Kroniki Filmowej kr\u0119ci\u0142a si\u0119 po placu, rozstawiaj\u0105c kamery. Galera z przej\u0119ciem przeczesa\u0142 d\u0142oni\u0105 w\u0142osy i uwa\u017cnie rozejrza\u0142 si\u0119 po placu, szukaj\u0105c wzrokiem swojej \u017cony i c\u00f3rki.. Przez ostatnie cztery lata \u017cy\u0142 w nieustannym napi\u0119ciu, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce kto\u015b nie wytrzyma presji i zdradzi ich tajemnic\u0119 Niemcom. Mieszkanie na terenie Tabor\u00f3w Miejskich mia\u0142o swoje zalety \u2013 by\u0142 blisko i m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem ukrytych obraz\u00f3w. Jednak blisko\u015b\u0107 ta mia\u0142a swoj\u0105 mroczn\u0105 stron\u0119 \u2013 gdyby Niemcy odkryli, co skrywa szopa, on i jego rodzina nie mieliby szans na ocalenie.<\/p>\n
Galera otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ze wspomnie\u0144 i spojrza\u0142 na dzisiejszy dzie\u0144 z nadziej\u0105. Czeka\u0142 ich wyj\u0105tkowy moment, cho\u0107 w sercu czu\u0142 niepok\u00f3j. Zastanawia\u0142 si\u0119, w jakim stanie zastan\u0105 ukryte obrazy. Czy zabezpieczenia, kt\u00f3re tak starannie przygotowali, oka\u017c\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce?<\/p>\n
Spojrza\u0142 z trem\u0105 na zgromadzonych wok\u00f3\u0142 go\u015bci. W pierwszych rz\u0119dach stali przedstawiciele w\u0142adz, dziennikarze, jacy\u015b oficjele w garniturach. Po drugiej stronie placu dostrzeg\u0142 w t\u0142umie Antonin\u0119 – \u017con\u0119, kt\u00f3ra spojrza\u0142a na niego z dyskretnym u\u015bmiechem. Jej obecno\u015b\u0107 dodawa\u0142a mu otuchy. <\/p>\n
Robotnicy zacz\u0119li kopa\u0107, ods\u0142aniaj\u0105c starannie ukryty d\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym przez te wszystkie lata przechowywano bezcenne p\u0142\u00f3tna. Wreszcie, sze\u015bciu m\u0119\u017cczy\u017ani, ostro\u017cnie jakby mieli do czynienia z czym\u015b \u015bwi\u0119tym, wynios\u0142o na specjalnych legarach rulon owini\u0119ty pap\u0105. Na placu zapad\u0142a g\u0142\u0119boka cisza.<\/p>\n
Premier podszed\u0142 do sto\u0142u i wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki pi\u00f3ro, przygotowuj\u0105c si\u0119 do podpisania uroczystego aktu. Kiedy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, jego g\u0142os ni\u00f3s\u0142 si\u0119 po placu, d\u017awi\u0119cz\u0105c z powag\u0105. Podkre\u015bli\u0142 odwag\u0119 tych, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c swoje \u017cycie, ocalili narodowe skarby. M\u00f3wi\u0142 o patriotyzmie i po\u015bwi\u0119ceniu, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csze uznanie. Wspomnia\u0142, \u017ce nazwiska tych bohater\u00f3w pozostan\u0105 na razie w tajemnicy, by chroni\u0107 ich rodziny, przetrzymywane w niemieckich obozach. W jego s\u0142owach kry\u0142a si\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, ale te\u017c smutek i powaga sytuacji.<\/p>\n
Galera poczu\u0142, jak \u0142zy cisn\u0105 mu si\u0119 do oczu, ale powstrzyma\u0142 je, zaciskaj\u0105c usta. Wiedzia\u0142, \u017ce w tej chwili nie ma miejsca na s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce to, co zrobili, by\u0142o wi\u0119ksze od nich samych, wi\u0119ksze od strachu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im przez te lata. Kiedy premier podpisa\u0142 dokument, t\u0142um wybuch\u0142 oklaskami. Franciszek spojrza\u0142 na wydobyte obrazy, symbol przetrwania i nadziei.<\/p>\n
Kiedy uroczysto\u015b\u0107 dobieg\u0142a ko\u0144ca, Galera poczu\u0142 ulg\u0119. Mimo ci\u0105gle tl\u0105cego si\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku l\u0119ku, wiedzia\u0142, \u017ce zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107. Obrazy, ocalone dzi\u0119ki ich odwadze, by\u0142y teraz bezpieczne. Spojrza\u0142 na swoj\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra podesz\u0142a bli\u017cej. Obj\u0105\u0142 \u017con\u0119, czuj\u0105c, jak wraca do niego spok\u00f3j, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo by\u0142 mu obcy. Wiedzia\u0142, \u017ce droga przed nimi wci\u0105\u017c jest trudna, ale tego dnia, na tym placu, odnie\u015bli swoje ma\u0142e zwyci\u0119stwo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
7 wrze\u015bnia 1939 roku, o \u015bwicie, niewielki konw\u00f3j opu\u015bci\u0142 Warszaw\u0119. Na czele grupy sta\u0142 Ejsmond, a obok niego Mikulicz-Radecki i jego \u017cona oraz wo\u017anica z trzyosobow\u0105 rodzin\u0105. Pod Kurowem do ekipy do\u0142\u0105czy\u0142 malarz Boles\u0142aw Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni.<\/p>\n
Na platformie z gumowymi ko\u0142ami, wypo\u017cyczonej z Zak\u0142adu Oczyszczania Miasta, spoczywa\u0142a skrzynia z dzie\u0142ami Matejki.<\/p>\n
Niezwyk\u0142y konw\u00f3j z dwoma ko\u0144mi wyruszy\u0142 w niebezpieczn\u0105 podr\u00f3\u017c, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 Lublina. Gdy opu\u015bcili Warszaw\u0119, z ka\u017cdym kilometrem t\u0142ok na drodze stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. Uciekinierzy, wozy pe\u0142ne dobytku \u2013 wszyscy zmierzali na wsch\u00f3d, pr\u00f3buj\u0105c uciec przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 armi\u0105 niemieck\u0105.<\/p>\n
\u2013 Szybciej, musimy si\u0119 pospieszy\u0107 \u2013 ponagla\u0142 Ejsmond, spogl\u0105daj\u0105c na zat\u0142oczon\u0105 drog\u0119. \u2013 Naloty mog\u0105 si\u0119 zacz\u0105\u0107 w ka\u017cdej chwili.<\/p>\n
Nie zd\u0105\u017cy\u0142 doko\u0144czy\u0107 zdania, gdy na niebie pojawi\u0142 si\u0119 ryk niemieckich samolot\u00f3w. W t\u0142umie wybuch\u0142a panika. Ludzie zacz\u0119li biec, porzucaj\u0105c swoje rzeczy, a wozy stawa\u0142y w poprzek drogi, tworz\u0105c zator. Samoloty nurkowa\u0142y, siej\u0105c zniszczenie. Bomby eksplodowa\u0142y w pobli\u017cu, a konie p\u0142oszy\u0142y si\u0119, szarpi\u0105c w\u00f3z na wszystkie strony.<\/p>\n
\u2013 Trzymajcie si\u0119! \u2013 krzykn\u0105\u0142 Mikulicz-Radecki, chwytaj\u0105c si\u0119 skrzyni.<\/p>\n
Konie p\u0119dzi\u0142y na o\u015blep przez r\u00f3w, a w\u00f3z podskakiwa\u0142 na miedzach, prawie wywracaj\u0105c si\u0119 na bok. Wo\u017anica zdo\u0142a\u0142 jednak odzyska\u0107 kontrol\u0119, gdy tylko oddalili si\u0119 od drogi g\u0142\u00f3wnej i zjechali na polne \u015bcie\u017cki. Byli przera\u017ceni, ale zdeterminowani, by dotrze\u0107 do Lublina.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 3: Przyjazd do Lublina<\/span><\/a><\/h2><\/div>\n9 wrze\u015bnia, o poranku, konw\u00f3j dotar\u0142 do Lublina. S\u0142o\u0144ce wschodzi\u0142o nad miastem, rzucaj\u0105c z\u0142ote \u015bwiat\u0142o na brukowane ulice. W\u00f3z z bezcennym \u0142adunkiem wjecha\u0142 na dziedziniec Muzeum Lubelskiego, kt\u00f3re w tamtych czasach znajdowa\u0142o si\u0119 w gmachu dzisiejszej Biblioteki im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego (ul. Narutowicza 4).<\/p>\n
Zm\u0119czone konie zwiesi\u0142y \u0142by, a drobinki kurzu wirowa\u0142y jeszcze przez chwil\u0119 w powietrzu, osiadaj\u0105c na bruku. Wkr\u00f3tce, z budynku wysypali si\u0119 pracownicy muzeum, ich twarze wyra\u017ca\u0142y mieszank\u0119 ulgi i napi\u0119cia. Z przej\u0119ciem powitali go\u015bci ze stolicy i bez zb\u0119dnych pyta\u0144 przyst\u0105pili do pracy. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce Lublin jest bezpieczny \u2013 przynajmniej na tyle, by pozostawi\u0107 skrzynie na dziedzi\u0144cu, z nadziej\u0105, \u017ce wojenne burze omin\u0105 miasto.<\/p>\n
W ciszy poranka nagle da\u0142o si\u0119 us\u0142ysze\u0107 niepokoj\u0105ce, wibracyjne brz\u0119czenie, kt\u00f3re z ka\u017cd\u0105 sekund\u0105 stawa\u0142o si\u0119 coraz wyra\u017aniejsze. Na horyzoncie pojawi\u0142y si\u0119 czarne sylwetki niemieckich samolot\u00f3w, a powietrze przeszy\u0142 przera\u017aliwy huk pierwszej bomby, kt\u00f3ra spad\u0142a na Lublin.W okamgnieniu miasto pogr\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 w chaosie i panice. Ludzie krzyczeli, biegli na o\u015blep, szukaj\u0105c jakiego\u015b schronienia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b zgromadzonych na dziedzi\u0144cu odskoczy\u0142a pod \u015bcian\u0119 i pad\u0142a na ziemi\u0119. Ejsmond i Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni wybiegli w pop\u0142ochu na ulic\u0119, znikaj\u0105c w tumanach py\u0142u. Kiedy wszystko ucich\u0142o, ich cia\u0142a znaleziono pod zwa\u0142ami gruz\u00f3w.<\/p>\n
Dla wszystkich sta\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce dziedziniec nie zapewni ochrony, jak\u0105 mia\u0142 da\u0107 obrazom. Pilnie potrzebne by\u0142o znalezienie nowego, bezpieczniejszego schronienia dla cennych dzie\u0142 Matejki.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 4: Mistyfikacja<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW\u0142adys\u0142aw Woydy\u0142a sta\u0142 w cieniu zniszczonej \u015bciany, zamy\u015blony nad losem powierzonych mu skarb\u00f3w. Przez chwil\u0119 jego my\u015bli pow\u0119drowa\u0142y wstecz, do dnia, kiedy po raz pierwszy przekroczy\u0142 pr\u00f3g muzeum jako nowo mianowany intendent. Z\u0142o\u017cy\u0142 wtedy przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie chroni\u0142 dzie\u0142a przed niemieckim okupantem, cho\u0107 nie przypuszcza\u0142, \u017ce przyjdzie mu tak szybko dotrzyma\u0107 s\u0142owa. Woydy\u0142a westchn\u0105\u0142, odrzucaj\u0105c wspomnienia, i spojrza\u0142 w stron\u0119 dziedzi\u0144ca, przez kt\u00f3ry zmierza\u0142o w jego kierunku dw\u00f3ch go\u015bci. Pierwszego z m\u0119\u017cczyzn zna\u0142 dobrze \u2013 Roman Pieczyrak, pracownik urz\u0119du miasta, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ju\u017c przy r\u00f3\u017cnych miejskich inicjatywach. Obok niego szed\u0142 m\u0142odszy m\u0119\u017cczyzna, z zaci\u015bni\u0119tymi ustami, jakby pr\u00f3bowa\u0142 ukry\u0107 napi\u0119cie. Woydy\u0142a nie zna\u0142 go osobi\u015bcie. Pieczyrak przedstawi\u0142 go jako Henryka Krzesi\u0144skiego, zaufanego koleg\u0119 z magistratu. W milczeniu u\u015bcisn\u0119li sobie d\u0142onie na powitanie.<\/p>\n
\u2013 Przygotowali\u015bmy miejsce na parterze, w du\u017cej sali konferencyjnej \u2013 zaraportowa\u0142 Woydy\u0142a, prowadz\u0105c m\u0119\u017cczyzn szerokim korytarzem. Ich kroki dudni\u0142y o kamienn\u0105 posadzk\u0119, a d\u017awi\u0119k pot\u0119gowa\u0142o echo, wype\u0142niaj\u0105c cisz\u0119 pustego budynku. Kiedy weszli do sali, W\u0142adys\u0142aw wskaza\u0142 palcem pust\u0105 przestrze\u0144 pod jedn\u0105 ze \u015bcian.<\/p>\n
\u2013 Skrzyni\u0119 ukryjemy za stert\u0105 ksi\u0105\u017cek. Na wierzchu zrobimy wystaw\u0119, \u017ceby nikt nie zorientowa\u0142 si\u0119, co kryje si\u0119 pod spodem.<\/p>\n
\u2013 Postawimy tutaj rega\u0142y z ksi\u0105\u017ckami \u2013 doda\u0142. \u2013 Nawet bibliotekarka nie b\u0119dzie wiedzia\u0142a, co kryje si\u0119 pod lad\u0105.<\/p>\n
Do pomocy zawo\u0142ano przechodni\u00f3w. Grupa pracowa\u0142a wytrwale przez ca\u0142y ranek. Zrolowane obrazy zosta\u0142y umieszczone blisko \u015bciany i obudowane solidn\u0105 konstrukcj\u0105 z desek. Ca\u0142o\u015b\u0107 przypomina\u0142a sklepow\u0105 lad\u0119, na kt\u00f3rej ustawiono wystaw\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Woydy\u0142a po\u0142o\u017cy\u0142 na wierzchu \u201cPlastusiowy pami\u0119tnik\u201d Kownackiej i przymkn\u0105\u0142 na chwil\u0119 oczy. \u2013 To musi wystarczy\u0107. Zrobili\u015bmy wszystko, co w naszej mocy – wyszepta\u0142, a g\u0142o\u015bno doda\u0142 \u2013 Dzi\u0119kujemy. Teraz tylko czas poka\u017ce, czy to wystarczy.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 5: Przeprowadzka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW sali konferencyjnej Muzeum Lubelskiego panowa\u0142a nerwowa atmosfera. Obrazy Matejki, ukryte pod wystaw\u0105 ksi\u0105\u017cek, by\u0142y tam ju\u017c blisko 2 lata. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy za\u017c\u0105dali przekazania gmachu, spad\u0142a na wszystkich jak grom z jasnego nieba.<\/p>\n
\u2013 Co teraz? \u2013 zapyta\u0142 jeden z opiekun\u00f3w, marszcz\u0105c czo\u0142o. \u2013 Jak mamy st\u0105d wynie\u015b\u0107 te p\u0142\u00f3tna? D\u0142ugo\u015b\u0107 jednej roli to prawie cztery i p\u00f3\u0142 metra, a wa\u017cy ponad p\u00f3\u0142torej tony!<\/p>\n
Woydy\u0142a podszed\u0142 do okna, wpatruj\u0105c si\u0119 w ulic\u0119, na kt\u00f3rej coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 niemieckie patrole.<\/p>\n
\u2013 Z tak\u0105 wag\u0105 i rozmiarem nie wyniesiemy ich po prostu na plecach \u2013 odpowiedzia\u0142 cicho, jakby obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jego s\u0142owa zostan\u0105 us\u0142yszane poza murami budynku. \u2013 Musimy dzia\u0142a\u0107 szybko, zanim Niemcy wkrocz\u0105 do \u015brodka.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce je podzielimy na mniejsze cz\u0119\u015bci? \u2013 rzuci\u0142 kto\u015b z magistratu.<\/p>\n
\u2013 Zbyt ryzykowne \u2013 odpowiedzia\u0142 Woydy\u0142a \u2013 Te obrazy s\u0105 bezcenne, ka\u017cda ingerencja mog\u0142aby je uszkodzi\u0107.<\/p>\n
\u2013 Musimy znale\u017a\u0107 now\u0105, bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 \u2013 doda\u0142 i potar\u0142 zm\u0119czone oczy\u2013 Ale gdzie znajdziemy miejsce, kt\u00f3re pomie\u015bci tak ogromne dzie\u0142a?<\/p>\n
Wszyscy milczeli, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Waga problemu ci\u0105\u017cy\u0142a na nich niczym same obrazy. Napi\u0119cie stawa\u0142o si\u0119 nie do zniesienia.<\/p>\n
\u2013 Potrzebujemy wi\u0119kszego planu \u2013 Woydy\u0142a przerwa\u0142 cisz\u0119 \u2013 Ale musimy dzia\u0142a\u0107 teraz. Nikt nie mo\u017ce si\u0119 dowiedzie\u0107, co kryje si\u0119 pod t\u0105 stert\u0105 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
\u2013 Zrobimy to noc\u0105 \u2013 zadecydowa\u0142 \u2013 Przygotujemy transport, ale najpierw musimy znale\u017a\u0107 miejsce, gdzie schowamy te p\u0142\u00f3tna. W przeciwnym razie wszystko, co zrobili\u015bmy, p\u00f3jdzie na marne.<\/p>\n
\n- Mam pewien pomys\u0142 – powiedzia\u0142 Pieczyrak. – Musz\u0119 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Franciszkiem Galer\u0105, on jest kierownikiem w Taborach Miejskich.<\/li>\n
- Mo\u017cna mu zaufa\u0107? – zapyta\u0142 Woydy\u0142a<\/li>\n
- Zdecydowanie tak – odpar\u0142 stanowczo Pieczyrak i zacz\u0105\u0142 wykr\u0119ca\u0107 numer telefonu.<\/li>\n<\/ul>\n
\u2026<\/p>\n
W\u00f3z toczy\u0142 si\u0119 powoli przez ciemne, opustosza\u0142e ulice. Ka\u017cdy stukot k\u00f3\u0142 na bruku wydawa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bniejszy, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci. Wo\u017anica miejski – Micha\u0142 Grzesiak wiedzia\u0142, \u017ce musi by\u0107 ostro\u017cny, zachowa\u0107 spok\u00f3j, by nie przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwagi.<\/p>\n
Mimo ch\u0142odu, Micha\u0142 czu\u0142 stru\u017ck\u0119 potu, kt\u00f3ra sp\u0142ywa\u0142a wolno po jego plecach. Przeci\u0105\u0142 plac Bernardy\u0144ski i wjecha\u0142 w ulic\u0119 Bernardy\u0144sk\u0105. Na razie wszystko sz\u0142o zgodnie z planem. Cmokn\u0105\u0142 na konie i skr\u0119ci\u0142 w Zamojsk\u0105, dalej Fabryczn\u0105 i D\u0142ug\u0105, a\u017c w ko\u0144cu, po 2,5h wjecha\u0142 na Elektryczn\u0105 i skierowa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 bramy Tabor\u00f3w Miejskich.<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
Franciszek Galera sta\u0142 w ciemno\u015bciach, nerwowo zerkaj\u0105c na zegarek. Potar\u0142 r\u0119kami ramiona, noc by\u0142a wyj\u0105tkowo ch\u0142odna. Na opustosza\u0142ej ulicy czas zdawa\u0142 si\u0119 sta\u0107 w miejscu, a nocn\u0105 cisz\u0119 tylko co jaki\u015b czas przerywa\u0142y st\u0142umione odg\u0142osy krok\u00f3w i szelest wiatru. Kilka dni wcze\u015bniej odebra\u0142 telefon od Romana, kt\u00f3ry dzwoni\u0142 z nietypow\u0105 pro\u015bb\u0105. Mia\u0142 przygotowa\u0107 miejsce w starej szopie na terenie Tabor\u00f3w i czeka\u0107 na transport jaki\u015b \u2018rzeczy\u2019. Nie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wiedzia\u0142 jedynie, \u017ce sprawa by\u0142a wyj\u0105tkowo poufna, dlatego misj\u0119 powierzono mu pod os\u0142on\u0105 nocy.<\/p>\n
Galera westchn\u0105\u0142 i przeci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 po czole. Jego niepok\u00f3j narasta\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Nagle, tu\u017c obok, co\u015b wyskoczy\u0142o z ciemno\u015bci. Drgn\u0105\u0142 gwa\u0142townie i odskoczy\u0142 na bok. W mroku dostrzeg\u0142 sylwetk\u0119 kota, kt\u00f3ry po chwili znikn\u0105\u0142 w zau\u0142ku. Przekl\u0105\u0142 pod nosem, pr\u00f3buj\u0105c opanowa\u0107 nerwy.<\/p>\n
Zadanie, kt\u00f3re mu powierzono, wymaga\u0142o dyskrecji, a on nie zadawa\u0142 pyta\u0144. W czasie wojny pytania nie by\u0142y m\u0105dr\u0105 rzecz\u0105 \u2013 po prostu wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy. Poza tym, ufa\u0142 w pe\u0142ni Romanowi, przepracowali razem wiele lat, darzy\u0142 go szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n
Galera wyci\u0105gn\u0105\u0142 szyj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c dojrze\u0107 co\u015b w mroku, gdy nagle zza zakr\u0119tu wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w\u00f3z wy\u0142adowany po brzegi gratami, starymi krzes\u0142ami, walizkami, pierzynami i metalow\u0105 bali\u0105 \u2013 Kolejna przeprowadzka \u2013 mrukn\u0105\u0142 pod nosem, cho\u0107 co\u015b w tym obrazie go zaniepokoi\u0142o. W\u00f3z by\u0142 nienaturalnie d\u0142ugi, jakby rozci\u0105gni\u0119ty, zbyt du\u017cy, by pomie\u015bci\u0107 tylko te rzeczy.<\/p>\n
Kiedy wo\u017anica zatrzyma\u0142 konie przy bramie Tabor\u00f3w, w\u00f3z stan\u0105\u0142 z cichym j\u0119kiem. Franciszek uni\u00f3s\u0142 brwi, a jego serce zacz\u0119\u0142o bi\u0107 jeszcze szybciej. W jednej chwili zrozumia\u0142, w\u0142a\u015bnie dojecha\u0142 tajemniczy \u0142adunek, na kt\u00f3ry czeka\u0142.<\/p>\n
Galera otworzy\u0142 bram\u0119 i w\u00f3z wtoczy\u0142 si\u0119 na dziedziniec Tabor\u00f3w. Franciszek nie kry\u0142 zaskoczenia. W\u015br\u00f3d niepozornych mebli, walizek i pierzyn, zauwa\u017cy\u0142 co\u015b, co przyku\u0142o jego uwag\u0119. Na dnie wozu, w\u015br\u00f3d ba\u0142aganu, dostrzeg\u0142 d\u0142ugi rulon, kt\u00f3ry ledwo mie\u015bci\u0142 si\u0119 na platformie. Jego \u015brednica wynosi\u0142a oko\u0142o trzydziestu centymetr\u00f3w, a d\u0142ugo\u015b\u0107 wydawa\u0142a si\u0119 nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty za\u0142adunku. Po plecach przebieg\u0142 mu zimny dreszcz. Jedno spojrzenie wystarczy\u0142o, by zda\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi sytuacji \u2014 rulon wa\u017cy\u0142 przynajmniej 1600 kilogram\u00f3w, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno. Instynkt podpowiada\u0142 mu, \u017ce to, co przyjecha\u0142o, by\u0142o znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c pozosta\u0142e rzeczy na wozie. Przez chwil\u0119 nie m\u00f3g\u0142 oderwa\u0107 wzroku od tego niepozornego, ale jak\u017ce istotnego \u0142adunku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dotar\u0142.<\/p>\n
\n- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
W \u015brodku nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka prezentacja – Galera u\u015bciska\u0142 serdecznie Romana Pieczyraka, a nast\u0119pnie przywita\u0142 si\u0119 po kolei z Naczelnikiem Henrykiem Krzesi\u0144skim, Franciszkiem Podle\u015bnym pracownikiem Zarz\u0105du Miejskiego, Marianem Woyd\u0105 kustoszem Muzeum Lubelskiego i W\u0142adys\u0142awem Drewnowskim prywatnym przedsi\u0119biorc\u0105 i wo\u017anic\u0105 Micha\u0142em Grzesiakiem. Grupa konspiracyjna pracowa\u0142a w skupieniu. Na pocz\u0105tek z wozu zdj\u0119to meble i pozosta\u0142e szparga\u0142y. D\u017awigni\u0119cie olbrzymiego rulonu okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem, ale przy d\u017awi\u0119kach st\u0119kania i cichych przekle\u0144stw uda\u0142o im si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 pakunek na ziemi. Na szybko przykryli go s\u0142om\u0105 i zamkn\u0119li drzwi szopy.<\/p>\n
W kolejnych tygodniach za zamkni\u0119tymi drzwiami stodo\u0142y trwa\u0142y gor\u0105czkowe prace. Galeria osobi\u015bcie wszystko nadzorowa\u0142. Czu\u0142 ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015b\u0107, \u017ale sypia\u0142 i sta\u0142 si\u0119 nerwowy. W pomoc zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 Ignacy Drewnowski – brat W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry pomaga\u0142 przy przewiezieniu \u0142adunku do Tabor\u00f3w. Przyprowadzi\u0142 dw\u00f3ch g\u0142uchoniemych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li kopa\u0107 d\u00f3\u0142. Franciszek denerwowa\u0142 si\u0119, bo prace posuwa\u0142y si\u0119 bardzo powoli – pod\u0142o\u017ce by\u0142o kamieniste i ka\u017cdy centymetr ziemi trzeba by\u0142o dos\u0142ownie wydziera\u0107..<\/p>\n
Wkr\u00f3tce ca\u0142a ekipa zakasa\u0142a r\u0119kawy. W szopie pojawiali si\u0119 kolejno cz\u0142onkowie grupy konspiracyjnej, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 nieszcz\u0119sny d\u00f3\u0142. Wreszcie uznali, \u017ce ma wystarczaj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, \u017ceby zmie\u015bci\u0107 w nim obrazy.<\/p>\n
To b\u0119dzie d\u0142uga noc – westchn\u0105\u0142 Galera podaj\u0105c Romanowi deski do szalunku. Prace trwa\u0142y ju\u017c kilka godzin, bracia Drewnowscy zabezpieczali w\u0142a\u015bnie skrzyni\u0119 pap\u0105 i azbestem, moszcz\u0105c j\u0105 dodatkowo s\u0142om\u0105. Franciszek wyszed\u0142 na chwil\u0119, \u017ceby przewietrzy\u0107 g\u0142ow\u0119. Wci\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko zimne powietrze i spojrza\u0142 w bezchmurne niebo. Zamkn\u0105\u0142 oczy i przycisn\u0105\u0142 palce do skroni. – Ch\u0142opaki sko\u0144czyli robi\u0107 odwodnienie – us\u0142ysza\u0142 za sob\u0105 g\u0142os kolegi. – Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te kanaliki i rynny wystarcz\u0105. Je\u015bli wilgo\u0107 dostanie si\u0119 do \u015brodka\u2026. – Galera nie chcia\u0142 ko\u0144czy\u0107 – Wracajmy do \u015brodka – rzuci\u0142 – Jeszcze du\u017co pracy przed nami.<\/p>\n
W milczeniu owin\u0119li rulon z obrazami w pap\u0119 i azbest i ostro\u017cnie umie\u015bcili w przygotowanej skrzyni. – Teraz ceg\u0142y panowie – rzuci\u0142 kto\u015b z ekipy. Z ceg\u0142ami posz\u0142o sprawnie, wszyscy czuli, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca pracy, czas ich nagli\u0142. Galera niespokojnie patrzy\u0142 na sko\u0144czone dzie\u0142o. Czego\u015b brakowa\u0142o, by\u0142 jednak tak wyczerpany, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o mu zebra\u0107 my\u015bli. Przeci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 i ziewn\u0105\u0142 przeci\u0105gle. Pozostali zbierali sprz\u0119t i porz\u0105dkowali szop\u0119. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 zamiata\u0107 pod\u0142og\u0119. – Trzeba to zabetonowa\u0107, na wypadek po\u017caru – pomy\u015bla\u0142 gor\u0105czkowo. – Ch\u0142opaki – odezwa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu – zalejemy to jeszcze cementem. Lepiej dmucha\u0107 na zimne – doda\u0142.<\/p>\n
\u015awita\u0142o, kiedy brudni i wyczerpani, zamkn\u0119li za sob\u0105 drzwi stodo\u0142y, modl\u0105c si\u0119 w duchu, \u017ceby nikt nie odkry\u0142 kryj\u00f3wki, w nadziei, \u017ce ich starania zapewni\u0105 bezpieczne schronienie cennych dzie\u0142.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 6: 10 milion\u00f3w marek<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW dusznej piwnicy, o\u015bwietlonej jedynie s\u0142ab\u0105 lamp\u0105 wisz\u0105c\u0105 nad sto\u0142em, oficer Gestapo prowadzi\u0142 przes\u0142uchanie. Niemiec pochyla\u0142 si\u0119 nad m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na drewnianym krze\u015ble, blady i wyczerpany.<\/p>\n
\u2013 Gdzie s\u0105 obrazy? \u2013 warkn\u0105\u0142, zaciskaj\u0105c pi\u0119\u015bci na kraw\u0119dzi sto\u0142u.<\/p>\n
\u2013 Nie wiem \u2013 odpowiedzia\u0142 przes\u0142uchiwany, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 spok\u00f3j, cho\u0107 czu\u0142, \u017ce nerwy ma ju\u017c na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Oficer zmru\u017cy\u0142 oczy, widz\u0105c, \u017ce jego gro\u017aby nie robi\u0105 na m\u0119\u017cczy\u017anie wi\u0119kszego wra\u017cenia. Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie na pi\u0119cie i opu\u015bci\u0142 piwnic\u0119, trzaskaj\u0105c drzwiami. Na korytarzu, w p\u00f3\u0142mroku, czeka\u0142a na niego jego asystentka, m\u0142oda Niemka o stalowych oczach.<\/p>\n
\u2013 I co? \u2013 zapyta\u0142a beznami\u0119tnie, widz\u0105c jego z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Nic \u2013 warkn\u0105\u0142 oficer. \u2013 Wszyscy m\u00f3wi\u0105 to samo. \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n
Przemierza\u0142 wzd\u0142u\u017c i wszerz w\u0105ski korytarz, staraj\u0105c si\u0119 opanowa\u0107 gniew. Zatrzyma\u0142 si\u0119 nagle i odwr\u00f3ci\u0142 do niej. \u2013 Nagroda w wysoko\u015bci 10 milion\u00f3w marek! A oni dalej milcz\u0105! \u015alad urywa si\u0119 w Lublinie, a potem… nic. Jak kamie\u0144 w wod\u0119!<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce wiedz\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c m\u00f3wi\u0105 \u2013 zasugerowa\u0142a asystentka, cho\u0107 i ona zaczyna\u0142a w\u0105tpi\u0107 w skuteczno\u015b\u0107 dotychczasowych metod.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na ni\u0105 zimno, po czym rzuci\u0142 przez z\u0119by:<\/p>\n
\u2013 Znajdziemy ten obraz. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy musieli spali\u0107 p\u00f3\u0142 Polski, \u017ceby go zdoby\u0107.<\/p>\n
Rozmow\u0119 przerwa\u0142 dzwonek telefonu w jednym z biur na ko\u0144cu korytarza. Po chwili, w drzwiach stan\u0105\u0142 przej\u0119ty funkcjonariusz.<\/p>\n
\u2013 Panie oficerze \u2013 zacz\u0105\u0142 podekscytowany\u2013 dzwonili z centrali. Polskie Radio w Londynie nada\u0142o komunikat o \u201eBitwie pod Grunwaldem\u201d. Podaj\u0105, \u017ce obraz szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na niego zaskoczony, jego z\u0142o\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142a miejsca chwilowemu zdumieniu.<\/p>\n
\u2013 Co? \u2013 wymamrota\u0142, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 sens tej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Tak, panie oficerze \u2013 kontynuowa\u0142 funkcjonariusz. \u2013 wszystko wskazuje na to, \u017ce obraz jest teraz w Anglii.<\/p>\n
Oficer wybuchn\u0105\u0142 gniewnym \u015bmiechem, kt\u00f3ry zgas\u0142 r\u00f3wnie szybko, jak si\u0119 pojawi\u0142. W jego umy\u015ble toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c walka mi\u0119dzy z\u0142o\u015bci\u0105 a bezsilno\u015bci\u0105.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 7: Na \u015bwiat\u0142o dzienne<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nFranciszek obudzi\u0142 si\u0119 o \u015bwicie i nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c zasn\u0105\u0107. Czu\u0142 narastaj\u0105ce w nim podniecenie, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o mu usiedzie\u0107 w miejscu. Spr\u00f3bowa\u0142 kawy, ale po zaledwie dw\u00f3ch \u0142ykach odstawi\u0142 kubek. Jego my\u015bli by\u0142y gdzie indziej. Ubra\u0142 si\u0119 szybko i wyszed\u0142 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
W Taborach Miejskich panowa\u0142o o\u017cywienie, trwa\u0142y gor\u0105czkowe przygotowania przed przybyciem go\u015bci. Ekipa filmowa Polskiej Kroniki Filmowej kr\u0119ci\u0142a si\u0119 po placu, rozstawiaj\u0105c kamery. Galera z przej\u0119ciem przeczesa\u0142 d\u0142oni\u0105 w\u0142osy i uwa\u017cnie rozejrza\u0142 si\u0119 po placu, szukaj\u0105c wzrokiem swojej \u017cony i c\u00f3rki.. Przez ostatnie cztery lata \u017cy\u0142 w nieustannym napi\u0119ciu, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce kto\u015b nie wytrzyma presji i zdradzi ich tajemnic\u0119 Niemcom. Mieszkanie na terenie Tabor\u00f3w Miejskich mia\u0142o swoje zalety \u2013 by\u0142 blisko i m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem ukrytych obraz\u00f3w. Jednak blisko\u015b\u0107 ta mia\u0142a swoj\u0105 mroczn\u0105 stron\u0119 \u2013 gdyby Niemcy odkryli, co skrywa szopa, on i jego rodzina nie mieliby szans na ocalenie.<\/p>\n
Galera otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ze wspomnie\u0144 i spojrza\u0142 na dzisiejszy dzie\u0144 z nadziej\u0105. Czeka\u0142 ich wyj\u0105tkowy moment, cho\u0107 w sercu czu\u0142 niepok\u00f3j. Zastanawia\u0142 si\u0119, w jakim stanie zastan\u0105 ukryte obrazy. Czy zabezpieczenia, kt\u00f3re tak starannie przygotowali, oka\u017c\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce?<\/p>\n
Spojrza\u0142 z trem\u0105 na zgromadzonych wok\u00f3\u0142 go\u015bci. W pierwszych rz\u0119dach stali przedstawiciele w\u0142adz, dziennikarze, jacy\u015b oficjele w garniturach. Po drugiej stronie placu dostrzeg\u0142 w t\u0142umie Antonin\u0119 – \u017con\u0119, kt\u00f3ra spojrza\u0142a na niego z dyskretnym u\u015bmiechem. Jej obecno\u015b\u0107 dodawa\u0142a mu otuchy. <\/p>\n
Robotnicy zacz\u0119li kopa\u0107, ods\u0142aniaj\u0105c starannie ukryty d\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym przez te wszystkie lata przechowywano bezcenne p\u0142\u00f3tna. Wreszcie, sze\u015bciu m\u0119\u017cczy\u017ani, ostro\u017cnie jakby mieli do czynienia z czym\u015b \u015bwi\u0119tym, wynios\u0142o na specjalnych legarach rulon owini\u0119ty pap\u0105. Na placu zapad\u0142a g\u0142\u0119boka cisza.<\/p>\n
Premier podszed\u0142 do sto\u0142u i wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki pi\u00f3ro, przygotowuj\u0105c si\u0119 do podpisania uroczystego aktu. Kiedy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, jego g\u0142os ni\u00f3s\u0142 si\u0119 po placu, d\u017awi\u0119cz\u0105c z powag\u0105. Podkre\u015bli\u0142 odwag\u0119 tych, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c swoje \u017cycie, ocalili narodowe skarby. M\u00f3wi\u0142 o patriotyzmie i po\u015bwi\u0119ceniu, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csze uznanie. Wspomnia\u0142, \u017ce nazwiska tych bohater\u00f3w pozostan\u0105 na razie w tajemnicy, by chroni\u0107 ich rodziny, przetrzymywane w niemieckich obozach. W jego s\u0142owach kry\u0142a si\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, ale te\u017c smutek i powaga sytuacji.<\/p>\n
Galera poczu\u0142, jak \u0142zy cisn\u0105 mu si\u0119 do oczu, ale powstrzyma\u0142 je, zaciskaj\u0105c usta. Wiedzia\u0142, \u017ce w tej chwili nie ma miejsca na s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce to, co zrobili, by\u0142o wi\u0119ksze od nich samych, wi\u0119ksze od strachu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im przez te lata. Kiedy premier podpisa\u0142 dokument, t\u0142um wybuch\u0142 oklaskami. Franciszek spojrza\u0142 na wydobyte obrazy, symbol przetrwania i nadziei.<\/p>\n
Kiedy uroczysto\u015b\u0107 dobieg\u0142a ko\u0144ca, Galera poczu\u0142 ulg\u0119. Mimo ci\u0105gle tl\u0105cego si\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku l\u0119ku, wiedzia\u0142, \u017ce zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107. Obrazy, ocalone dzi\u0119ki ich odwadze, by\u0142y teraz bezpieczne. Spojrza\u0142 na swoj\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra podesz\u0142a bli\u017cej. Obj\u0105\u0142 \u017con\u0119, czuj\u0105c, jak wraca do niego spok\u00f3j, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo by\u0142 mu obcy. Wiedzia\u0142, \u017ce droga przed nimi wci\u0105\u017c jest trudna, ale tego dnia, na tym placu, odnie\u015bli swoje ma\u0142e zwyci\u0119stwo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
9 wrze\u015bnia, o poranku, konw\u00f3j dotar\u0142 do Lublina. S\u0142o\u0144ce wschodzi\u0142o nad miastem, rzucaj\u0105c z\u0142ote \u015bwiat\u0142o na brukowane ulice. W\u00f3z z bezcennym \u0142adunkiem wjecha\u0142 na dziedziniec Muzeum Lubelskiego, kt\u00f3re w tamtych czasach znajdowa\u0142o si\u0119 w gmachu dzisiejszej Biblioteki im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego (ul. Narutowicza 4).<\/p>\n
Zm\u0119czone konie zwiesi\u0142y \u0142by, a drobinki kurzu wirowa\u0142y jeszcze przez chwil\u0119 w powietrzu, osiadaj\u0105c na bruku. Wkr\u00f3tce, z budynku wysypali si\u0119 pracownicy muzeum, ich twarze wyra\u017ca\u0142y mieszank\u0119 ulgi i napi\u0119cia. Z przej\u0119ciem powitali go\u015bci ze stolicy i bez zb\u0119dnych pyta\u0144 przyst\u0105pili do pracy. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce Lublin jest bezpieczny \u2013 przynajmniej na tyle, by pozostawi\u0107 skrzynie na dziedzi\u0144cu, z nadziej\u0105, \u017ce wojenne burze omin\u0105 miasto.<\/p>\n
W ciszy poranka nagle da\u0142o si\u0119 us\u0142ysze\u0107 niepokoj\u0105ce, wibracyjne brz\u0119czenie, kt\u00f3re z ka\u017cd\u0105 sekund\u0105 stawa\u0142o si\u0119 coraz wyra\u017aniejsze. Na horyzoncie pojawi\u0142y si\u0119 czarne sylwetki niemieckich samolot\u00f3w, a powietrze przeszy\u0142 przera\u017aliwy huk pierwszej bomby, kt\u00f3ra spad\u0142a na Lublin.W okamgnieniu miasto pogr\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 w chaosie i panice. Ludzie krzyczeli, biegli na o\u015blep, szukaj\u0105c jakiego\u015b schronienia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b zgromadzonych na dziedzi\u0144cu odskoczy\u0142a pod \u015bcian\u0119 i pad\u0142a na ziemi\u0119. Ejsmond i Sura\u0142\u0142o-Gajduczeni wybiegli w pop\u0142ochu na ulic\u0119, znikaj\u0105c w tumanach py\u0142u. Kiedy wszystko ucich\u0142o, ich cia\u0142a znaleziono pod zwa\u0142ami gruz\u00f3w.<\/p>\n
Dla wszystkich sta\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce dziedziniec nie zapewni ochrony, jak\u0105 mia\u0142 da\u0107 obrazom. Pilnie potrzebne by\u0142o znalezienie nowego, bezpieczniejszego schronienia dla cennych dzie\u0142 Matejki.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 4: Mistyfikacja<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW\u0142adys\u0142aw Woydy\u0142a sta\u0142 w cieniu zniszczonej \u015bciany, zamy\u015blony nad losem powierzonych mu skarb\u00f3w. Przez chwil\u0119 jego my\u015bli pow\u0119drowa\u0142y wstecz, do dnia, kiedy po raz pierwszy przekroczy\u0142 pr\u00f3g muzeum jako nowo mianowany intendent. Z\u0142o\u017cy\u0142 wtedy przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie chroni\u0142 dzie\u0142a przed niemieckim okupantem, cho\u0107 nie przypuszcza\u0142, \u017ce przyjdzie mu tak szybko dotrzyma\u0107 s\u0142owa. Woydy\u0142a westchn\u0105\u0142, odrzucaj\u0105c wspomnienia, i spojrza\u0142 w stron\u0119 dziedzi\u0144ca, przez kt\u00f3ry zmierza\u0142o w jego kierunku dw\u00f3ch go\u015bci. Pierwszego z m\u0119\u017cczyzn zna\u0142 dobrze \u2013 Roman Pieczyrak, pracownik urz\u0119du miasta, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ju\u017c przy r\u00f3\u017cnych miejskich inicjatywach. Obok niego szed\u0142 m\u0142odszy m\u0119\u017cczyzna, z zaci\u015bni\u0119tymi ustami, jakby pr\u00f3bowa\u0142 ukry\u0107 napi\u0119cie. Woydy\u0142a nie zna\u0142 go osobi\u015bcie. Pieczyrak przedstawi\u0142 go jako Henryka Krzesi\u0144skiego, zaufanego koleg\u0119 z magistratu. W milczeniu u\u015bcisn\u0119li sobie d\u0142onie na powitanie.<\/p>\n
\u2013 Przygotowali\u015bmy miejsce na parterze, w du\u017cej sali konferencyjnej \u2013 zaraportowa\u0142 Woydy\u0142a, prowadz\u0105c m\u0119\u017cczyzn szerokim korytarzem. Ich kroki dudni\u0142y o kamienn\u0105 posadzk\u0119, a d\u017awi\u0119k pot\u0119gowa\u0142o echo, wype\u0142niaj\u0105c cisz\u0119 pustego budynku. Kiedy weszli do sali, W\u0142adys\u0142aw wskaza\u0142 palcem pust\u0105 przestrze\u0144 pod jedn\u0105 ze \u015bcian.<\/p>\n
\u2013 Skrzyni\u0119 ukryjemy za stert\u0105 ksi\u0105\u017cek. Na wierzchu zrobimy wystaw\u0119, \u017ceby nikt nie zorientowa\u0142 si\u0119, co kryje si\u0119 pod spodem.<\/p>\n
\u2013 Postawimy tutaj rega\u0142y z ksi\u0105\u017ckami \u2013 doda\u0142. \u2013 Nawet bibliotekarka nie b\u0119dzie wiedzia\u0142a, co kryje si\u0119 pod lad\u0105.<\/p>\n
Do pomocy zawo\u0142ano przechodni\u00f3w. Grupa pracowa\u0142a wytrwale przez ca\u0142y ranek. Zrolowane obrazy zosta\u0142y umieszczone blisko \u015bciany i obudowane solidn\u0105 konstrukcj\u0105 z desek. Ca\u0142o\u015b\u0107 przypomina\u0142a sklepow\u0105 lad\u0119, na kt\u00f3rej ustawiono wystaw\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Woydy\u0142a po\u0142o\u017cy\u0142 na wierzchu \u201cPlastusiowy pami\u0119tnik\u201d Kownackiej i przymkn\u0105\u0142 na chwil\u0119 oczy. \u2013 To musi wystarczy\u0107. Zrobili\u015bmy wszystko, co w naszej mocy – wyszepta\u0142, a g\u0142o\u015bno doda\u0142 \u2013 Dzi\u0119kujemy. Teraz tylko czas poka\u017ce, czy to wystarczy.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 5: Przeprowadzka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW sali konferencyjnej Muzeum Lubelskiego panowa\u0142a nerwowa atmosfera. Obrazy Matejki, ukryte pod wystaw\u0105 ksi\u0105\u017cek, by\u0142y tam ju\u017c blisko 2 lata. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy za\u017c\u0105dali przekazania gmachu, spad\u0142a na wszystkich jak grom z jasnego nieba.<\/p>\n
\u2013 Co teraz? \u2013 zapyta\u0142 jeden z opiekun\u00f3w, marszcz\u0105c czo\u0142o. \u2013 Jak mamy st\u0105d wynie\u015b\u0107 te p\u0142\u00f3tna? D\u0142ugo\u015b\u0107 jednej roli to prawie cztery i p\u00f3\u0142 metra, a wa\u017cy ponad p\u00f3\u0142torej tony!<\/p>\n
Woydy\u0142a podszed\u0142 do okna, wpatruj\u0105c si\u0119 w ulic\u0119, na kt\u00f3rej coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 niemieckie patrole.<\/p>\n
\u2013 Z tak\u0105 wag\u0105 i rozmiarem nie wyniesiemy ich po prostu na plecach \u2013 odpowiedzia\u0142 cicho, jakby obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jego s\u0142owa zostan\u0105 us\u0142yszane poza murami budynku. \u2013 Musimy dzia\u0142a\u0107 szybko, zanim Niemcy wkrocz\u0105 do \u015brodka.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce je podzielimy na mniejsze cz\u0119\u015bci? \u2013 rzuci\u0142 kto\u015b z magistratu.<\/p>\n
\u2013 Zbyt ryzykowne \u2013 odpowiedzia\u0142 Woydy\u0142a \u2013 Te obrazy s\u0105 bezcenne, ka\u017cda ingerencja mog\u0142aby je uszkodzi\u0107.<\/p>\n
\u2013 Musimy znale\u017a\u0107 now\u0105, bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 \u2013 doda\u0142 i potar\u0142 zm\u0119czone oczy\u2013 Ale gdzie znajdziemy miejsce, kt\u00f3re pomie\u015bci tak ogromne dzie\u0142a?<\/p>\n
Wszyscy milczeli, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Waga problemu ci\u0105\u017cy\u0142a na nich niczym same obrazy. Napi\u0119cie stawa\u0142o si\u0119 nie do zniesienia.<\/p>\n
\u2013 Potrzebujemy wi\u0119kszego planu \u2013 Woydy\u0142a przerwa\u0142 cisz\u0119 \u2013 Ale musimy dzia\u0142a\u0107 teraz. Nikt nie mo\u017ce si\u0119 dowiedzie\u0107, co kryje si\u0119 pod t\u0105 stert\u0105 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
\u2013 Zrobimy to noc\u0105 \u2013 zadecydowa\u0142 \u2013 Przygotujemy transport, ale najpierw musimy znale\u017a\u0107 miejsce, gdzie schowamy te p\u0142\u00f3tna. W przeciwnym razie wszystko, co zrobili\u015bmy, p\u00f3jdzie na marne.<\/p>\n
\n- Mam pewien pomys\u0142 – powiedzia\u0142 Pieczyrak. – Musz\u0119 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Franciszkiem Galer\u0105, on jest kierownikiem w Taborach Miejskich.<\/li>\n
- Mo\u017cna mu zaufa\u0107? – zapyta\u0142 Woydy\u0142a<\/li>\n
- Zdecydowanie tak – odpar\u0142 stanowczo Pieczyrak i zacz\u0105\u0142 wykr\u0119ca\u0107 numer telefonu.<\/li>\n<\/ul>\n
\u2026<\/p>\n
W\u00f3z toczy\u0142 si\u0119 powoli przez ciemne, opustosza\u0142e ulice. Ka\u017cdy stukot k\u00f3\u0142 na bruku wydawa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bniejszy, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci. Wo\u017anica miejski – Micha\u0142 Grzesiak wiedzia\u0142, \u017ce musi by\u0107 ostro\u017cny, zachowa\u0107 spok\u00f3j, by nie przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwagi.<\/p>\n
Mimo ch\u0142odu, Micha\u0142 czu\u0142 stru\u017ck\u0119 potu, kt\u00f3ra sp\u0142ywa\u0142a wolno po jego plecach. Przeci\u0105\u0142 plac Bernardy\u0144ski i wjecha\u0142 w ulic\u0119 Bernardy\u0144sk\u0105. Na razie wszystko sz\u0142o zgodnie z planem. Cmokn\u0105\u0142 na konie i skr\u0119ci\u0142 w Zamojsk\u0105, dalej Fabryczn\u0105 i D\u0142ug\u0105, a\u017c w ko\u0144cu, po 2,5h wjecha\u0142 na Elektryczn\u0105 i skierowa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 bramy Tabor\u00f3w Miejskich.<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
Franciszek Galera sta\u0142 w ciemno\u015bciach, nerwowo zerkaj\u0105c na zegarek. Potar\u0142 r\u0119kami ramiona, noc by\u0142a wyj\u0105tkowo ch\u0142odna. Na opustosza\u0142ej ulicy czas zdawa\u0142 si\u0119 sta\u0107 w miejscu, a nocn\u0105 cisz\u0119 tylko co jaki\u015b czas przerywa\u0142y st\u0142umione odg\u0142osy krok\u00f3w i szelest wiatru. Kilka dni wcze\u015bniej odebra\u0142 telefon od Romana, kt\u00f3ry dzwoni\u0142 z nietypow\u0105 pro\u015bb\u0105. Mia\u0142 przygotowa\u0107 miejsce w starej szopie na terenie Tabor\u00f3w i czeka\u0107 na transport jaki\u015b \u2018rzeczy\u2019. Nie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wiedzia\u0142 jedynie, \u017ce sprawa by\u0142a wyj\u0105tkowo poufna, dlatego misj\u0119 powierzono mu pod os\u0142on\u0105 nocy.<\/p>\n
Galera westchn\u0105\u0142 i przeci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 po czole. Jego niepok\u00f3j narasta\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Nagle, tu\u017c obok, co\u015b wyskoczy\u0142o z ciemno\u015bci. Drgn\u0105\u0142 gwa\u0142townie i odskoczy\u0142 na bok. W mroku dostrzeg\u0142 sylwetk\u0119 kota, kt\u00f3ry po chwili znikn\u0105\u0142 w zau\u0142ku. Przekl\u0105\u0142 pod nosem, pr\u00f3buj\u0105c opanowa\u0107 nerwy.<\/p>\n
Zadanie, kt\u00f3re mu powierzono, wymaga\u0142o dyskrecji, a on nie zadawa\u0142 pyta\u0144. W czasie wojny pytania nie by\u0142y m\u0105dr\u0105 rzecz\u0105 \u2013 po prostu wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy. Poza tym, ufa\u0142 w pe\u0142ni Romanowi, przepracowali razem wiele lat, darzy\u0142 go szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n
Galera wyci\u0105gn\u0105\u0142 szyj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c dojrze\u0107 co\u015b w mroku, gdy nagle zza zakr\u0119tu wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w\u00f3z wy\u0142adowany po brzegi gratami, starymi krzes\u0142ami, walizkami, pierzynami i metalow\u0105 bali\u0105 \u2013 Kolejna przeprowadzka \u2013 mrukn\u0105\u0142 pod nosem, cho\u0107 co\u015b w tym obrazie go zaniepokoi\u0142o. W\u00f3z by\u0142 nienaturalnie d\u0142ugi, jakby rozci\u0105gni\u0119ty, zbyt du\u017cy, by pomie\u015bci\u0107 tylko te rzeczy.<\/p>\n
Kiedy wo\u017anica zatrzyma\u0142 konie przy bramie Tabor\u00f3w, w\u00f3z stan\u0105\u0142 z cichym j\u0119kiem. Franciszek uni\u00f3s\u0142 brwi, a jego serce zacz\u0119\u0142o bi\u0107 jeszcze szybciej. W jednej chwili zrozumia\u0142, w\u0142a\u015bnie dojecha\u0142 tajemniczy \u0142adunek, na kt\u00f3ry czeka\u0142.<\/p>\n
Galera otworzy\u0142 bram\u0119 i w\u00f3z wtoczy\u0142 si\u0119 na dziedziniec Tabor\u00f3w. Franciszek nie kry\u0142 zaskoczenia. W\u015br\u00f3d niepozornych mebli, walizek i pierzyn, zauwa\u017cy\u0142 co\u015b, co przyku\u0142o jego uwag\u0119. Na dnie wozu, w\u015br\u00f3d ba\u0142aganu, dostrzeg\u0142 d\u0142ugi rulon, kt\u00f3ry ledwo mie\u015bci\u0142 si\u0119 na platformie. Jego \u015brednica wynosi\u0142a oko\u0142o trzydziestu centymetr\u00f3w, a d\u0142ugo\u015b\u0107 wydawa\u0142a si\u0119 nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty za\u0142adunku. Po plecach przebieg\u0142 mu zimny dreszcz. Jedno spojrzenie wystarczy\u0142o, by zda\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi sytuacji \u2014 rulon wa\u017cy\u0142 przynajmniej 1600 kilogram\u00f3w, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno. Instynkt podpowiada\u0142 mu, \u017ce to, co przyjecha\u0142o, by\u0142o znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c pozosta\u0142e rzeczy na wozie. Przez chwil\u0119 nie m\u00f3g\u0142 oderwa\u0107 wzroku od tego niepozornego, ale jak\u017ce istotnego \u0142adunku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dotar\u0142.<\/p>\n
\n- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
W \u015brodku nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka prezentacja – Galera u\u015bciska\u0142 serdecznie Romana Pieczyraka, a nast\u0119pnie przywita\u0142 si\u0119 po kolei z Naczelnikiem Henrykiem Krzesi\u0144skim, Franciszkiem Podle\u015bnym pracownikiem Zarz\u0105du Miejskiego, Marianem Woyd\u0105 kustoszem Muzeum Lubelskiego i W\u0142adys\u0142awem Drewnowskim prywatnym przedsi\u0119biorc\u0105 i wo\u017anic\u0105 Micha\u0142em Grzesiakiem. Grupa konspiracyjna pracowa\u0142a w skupieniu. Na pocz\u0105tek z wozu zdj\u0119to meble i pozosta\u0142e szparga\u0142y. D\u017awigni\u0119cie olbrzymiego rulonu okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem, ale przy d\u017awi\u0119kach st\u0119kania i cichych przekle\u0144stw uda\u0142o im si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 pakunek na ziemi. Na szybko przykryli go s\u0142om\u0105 i zamkn\u0119li drzwi szopy.<\/p>\n
W kolejnych tygodniach za zamkni\u0119tymi drzwiami stodo\u0142y trwa\u0142y gor\u0105czkowe prace. Galeria osobi\u015bcie wszystko nadzorowa\u0142. Czu\u0142 ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015b\u0107, \u017ale sypia\u0142 i sta\u0142 si\u0119 nerwowy. W pomoc zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 Ignacy Drewnowski – brat W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry pomaga\u0142 przy przewiezieniu \u0142adunku do Tabor\u00f3w. Przyprowadzi\u0142 dw\u00f3ch g\u0142uchoniemych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li kopa\u0107 d\u00f3\u0142. Franciszek denerwowa\u0142 si\u0119, bo prace posuwa\u0142y si\u0119 bardzo powoli – pod\u0142o\u017ce by\u0142o kamieniste i ka\u017cdy centymetr ziemi trzeba by\u0142o dos\u0142ownie wydziera\u0107..<\/p>\n
Wkr\u00f3tce ca\u0142a ekipa zakasa\u0142a r\u0119kawy. W szopie pojawiali si\u0119 kolejno cz\u0142onkowie grupy konspiracyjnej, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 nieszcz\u0119sny d\u00f3\u0142. Wreszcie uznali, \u017ce ma wystarczaj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, \u017ceby zmie\u015bci\u0107 w nim obrazy.<\/p>\n
To b\u0119dzie d\u0142uga noc – westchn\u0105\u0142 Galera podaj\u0105c Romanowi deski do szalunku. Prace trwa\u0142y ju\u017c kilka godzin, bracia Drewnowscy zabezpieczali w\u0142a\u015bnie skrzyni\u0119 pap\u0105 i azbestem, moszcz\u0105c j\u0105 dodatkowo s\u0142om\u0105. Franciszek wyszed\u0142 na chwil\u0119, \u017ceby przewietrzy\u0107 g\u0142ow\u0119. Wci\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko zimne powietrze i spojrza\u0142 w bezchmurne niebo. Zamkn\u0105\u0142 oczy i przycisn\u0105\u0142 palce do skroni. – Ch\u0142opaki sko\u0144czyli robi\u0107 odwodnienie – us\u0142ysza\u0142 za sob\u0105 g\u0142os kolegi. – Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te kanaliki i rynny wystarcz\u0105. Je\u015bli wilgo\u0107 dostanie si\u0119 do \u015brodka\u2026. – Galera nie chcia\u0142 ko\u0144czy\u0107 – Wracajmy do \u015brodka – rzuci\u0142 – Jeszcze du\u017co pracy przed nami.<\/p>\n
W milczeniu owin\u0119li rulon z obrazami w pap\u0119 i azbest i ostro\u017cnie umie\u015bcili w przygotowanej skrzyni. – Teraz ceg\u0142y panowie – rzuci\u0142 kto\u015b z ekipy. Z ceg\u0142ami posz\u0142o sprawnie, wszyscy czuli, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca pracy, czas ich nagli\u0142. Galera niespokojnie patrzy\u0142 na sko\u0144czone dzie\u0142o. Czego\u015b brakowa\u0142o, by\u0142 jednak tak wyczerpany, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o mu zebra\u0107 my\u015bli. Przeci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 i ziewn\u0105\u0142 przeci\u0105gle. Pozostali zbierali sprz\u0119t i porz\u0105dkowali szop\u0119. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 zamiata\u0107 pod\u0142og\u0119. – Trzeba to zabetonowa\u0107, na wypadek po\u017caru – pomy\u015bla\u0142 gor\u0105czkowo. – Ch\u0142opaki – odezwa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu – zalejemy to jeszcze cementem. Lepiej dmucha\u0107 na zimne – doda\u0142.<\/p>\n
\u015awita\u0142o, kiedy brudni i wyczerpani, zamkn\u0119li za sob\u0105 drzwi stodo\u0142y, modl\u0105c si\u0119 w duchu, \u017ceby nikt nie odkry\u0142 kryj\u00f3wki, w nadziei, \u017ce ich starania zapewni\u0105 bezpieczne schronienie cennych dzie\u0142.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 6: 10 milion\u00f3w marek<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW dusznej piwnicy, o\u015bwietlonej jedynie s\u0142ab\u0105 lamp\u0105 wisz\u0105c\u0105 nad sto\u0142em, oficer Gestapo prowadzi\u0142 przes\u0142uchanie. Niemiec pochyla\u0142 si\u0119 nad m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na drewnianym krze\u015ble, blady i wyczerpany.<\/p>\n
\u2013 Gdzie s\u0105 obrazy? \u2013 warkn\u0105\u0142, zaciskaj\u0105c pi\u0119\u015bci na kraw\u0119dzi sto\u0142u.<\/p>\n
\u2013 Nie wiem \u2013 odpowiedzia\u0142 przes\u0142uchiwany, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 spok\u00f3j, cho\u0107 czu\u0142, \u017ce nerwy ma ju\u017c na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Oficer zmru\u017cy\u0142 oczy, widz\u0105c, \u017ce jego gro\u017aby nie robi\u0105 na m\u0119\u017cczy\u017anie wi\u0119kszego wra\u017cenia. Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie na pi\u0119cie i opu\u015bci\u0142 piwnic\u0119, trzaskaj\u0105c drzwiami. Na korytarzu, w p\u00f3\u0142mroku, czeka\u0142a na niego jego asystentka, m\u0142oda Niemka o stalowych oczach.<\/p>\n
\u2013 I co? \u2013 zapyta\u0142a beznami\u0119tnie, widz\u0105c jego z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Nic \u2013 warkn\u0105\u0142 oficer. \u2013 Wszyscy m\u00f3wi\u0105 to samo. \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n
Przemierza\u0142 wzd\u0142u\u017c i wszerz w\u0105ski korytarz, staraj\u0105c si\u0119 opanowa\u0107 gniew. Zatrzyma\u0142 si\u0119 nagle i odwr\u00f3ci\u0142 do niej. \u2013 Nagroda w wysoko\u015bci 10 milion\u00f3w marek! A oni dalej milcz\u0105! \u015alad urywa si\u0119 w Lublinie, a potem… nic. Jak kamie\u0144 w wod\u0119!<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce wiedz\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c m\u00f3wi\u0105 \u2013 zasugerowa\u0142a asystentka, cho\u0107 i ona zaczyna\u0142a w\u0105tpi\u0107 w skuteczno\u015b\u0107 dotychczasowych metod.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na ni\u0105 zimno, po czym rzuci\u0142 przez z\u0119by:<\/p>\n
\u2013 Znajdziemy ten obraz. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy musieli spali\u0107 p\u00f3\u0142 Polski, \u017ceby go zdoby\u0107.<\/p>\n
Rozmow\u0119 przerwa\u0142 dzwonek telefonu w jednym z biur na ko\u0144cu korytarza. Po chwili, w drzwiach stan\u0105\u0142 przej\u0119ty funkcjonariusz.<\/p>\n
\u2013 Panie oficerze \u2013 zacz\u0105\u0142 podekscytowany\u2013 dzwonili z centrali. Polskie Radio w Londynie nada\u0142o komunikat o \u201eBitwie pod Grunwaldem\u201d. Podaj\u0105, \u017ce obraz szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na niego zaskoczony, jego z\u0142o\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142a miejsca chwilowemu zdumieniu.<\/p>\n
\u2013 Co? \u2013 wymamrota\u0142, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 sens tej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Tak, panie oficerze \u2013 kontynuowa\u0142 funkcjonariusz. \u2013 wszystko wskazuje na to, \u017ce obraz jest teraz w Anglii.<\/p>\n
Oficer wybuchn\u0105\u0142 gniewnym \u015bmiechem, kt\u00f3ry zgas\u0142 r\u00f3wnie szybko, jak si\u0119 pojawi\u0142. W jego umy\u015ble toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c walka mi\u0119dzy z\u0142o\u015bci\u0105 a bezsilno\u015bci\u0105.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 7: Na \u015bwiat\u0142o dzienne<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nFranciszek obudzi\u0142 si\u0119 o \u015bwicie i nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c zasn\u0105\u0107. Czu\u0142 narastaj\u0105ce w nim podniecenie, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o mu usiedzie\u0107 w miejscu. Spr\u00f3bowa\u0142 kawy, ale po zaledwie dw\u00f3ch \u0142ykach odstawi\u0142 kubek. Jego my\u015bli by\u0142y gdzie indziej. Ubra\u0142 si\u0119 szybko i wyszed\u0142 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
W Taborach Miejskich panowa\u0142o o\u017cywienie, trwa\u0142y gor\u0105czkowe przygotowania przed przybyciem go\u015bci. Ekipa filmowa Polskiej Kroniki Filmowej kr\u0119ci\u0142a si\u0119 po placu, rozstawiaj\u0105c kamery. Galera z przej\u0119ciem przeczesa\u0142 d\u0142oni\u0105 w\u0142osy i uwa\u017cnie rozejrza\u0142 si\u0119 po placu, szukaj\u0105c wzrokiem swojej \u017cony i c\u00f3rki.. Przez ostatnie cztery lata \u017cy\u0142 w nieustannym napi\u0119ciu, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce kto\u015b nie wytrzyma presji i zdradzi ich tajemnic\u0119 Niemcom. Mieszkanie na terenie Tabor\u00f3w Miejskich mia\u0142o swoje zalety \u2013 by\u0142 blisko i m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem ukrytych obraz\u00f3w. Jednak blisko\u015b\u0107 ta mia\u0142a swoj\u0105 mroczn\u0105 stron\u0119 \u2013 gdyby Niemcy odkryli, co skrywa szopa, on i jego rodzina nie mieliby szans na ocalenie.<\/p>\n
Galera otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ze wspomnie\u0144 i spojrza\u0142 na dzisiejszy dzie\u0144 z nadziej\u0105. Czeka\u0142 ich wyj\u0105tkowy moment, cho\u0107 w sercu czu\u0142 niepok\u00f3j. Zastanawia\u0142 si\u0119, w jakim stanie zastan\u0105 ukryte obrazy. Czy zabezpieczenia, kt\u00f3re tak starannie przygotowali, oka\u017c\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce?<\/p>\n
Spojrza\u0142 z trem\u0105 na zgromadzonych wok\u00f3\u0142 go\u015bci. W pierwszych rz\u0119dach stali przedstawiciele w\u0142adz, dziennikarze, jacy\u015b oficjele w garniturach. Po drugiej stronie placu dostrzeg\u0142 w t\u0142umie Antonin\u0119 – \u017con\u0119, kt\u00f3ra spojrza\u0142a na niego z dyskretnym u\u015bmiechem. Jej obecno\u015b\u0107 dodawa\u0142a mu otuchy. <\/p>\n
Robotnicy zacz\u0119li kopa\u0107, ods\u0142aniaj\u0105c starannie ukryty d\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym przez te wszystkie lata przechowywano bezcenne p\u0142\u00f3tna. Wreszcie, sze\u015bciu m\u0119\u017cczy\u017ani, ostro\u017cnie jakby mieli do czynienia z czym\u015b \u015bwi\u0119tym, wynios\u0142o na specjalnych legarach rulon owini\u0119ty pap\u0105. Na placu zapad\u0142a g\u0142\u0119boka cisza.<\/p>\n
Premier podszed\u0142 do sto\u0142u i wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki pi\u00f3ro, przygotowuj\u0105c si\u0119 do podpisania uroczystego aktu. Kiedy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, jego g\u0142os ni\u00f3s\u0142 si\u0119 po placu, d\u017awi\u0119cz\u0105c z powag\u0105. Podkre\u015bli\u0142 odwag\u0119 tych, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c swoje \u017cycie, ocalili narodowe skarby. M\u00f3wi\u0142 o patriotyzmie i po\u015bwi\u0119ceniu, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csze uznanie. Wspomnia\u0142, \u017ce nazwiska tych bohater\u00f3w pozostan\u0105 na razie w tajemnicy, by chroni\u0107 ich rodziny, przetrzymywane w niemieckich obozach. W jego s\u0142owach kry\u0142a si\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, ale te\u017c smutek i powaga sytuacji.<\/p>\n
Galera poczu\u0142, jak \u0142zy cisn\u0105 mu si\u0119 do oczu, ale powstrzyma\u0142 je, zaciskaj\u0105c usta. Wiedzia\u0142, \u017ce w tej chwili nie ma miejsca na s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce to, co zrobili, by\u0142o wi\u0119ksze od nich samych, wi\u0119ksze od strachu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im przez te lata. Kiedy premier podpisa\u0142 dokument, t\u0142um wybuch\u0142 oklaskami. Franciszek spojrza\u0142 na wydobyte obrazy, symbol przetrwania i nadziei.<\/p>\n
Kiedy uroczysto\u015b\u0107 dobieg\u0142a ko\u0144ca, Galera poczu\u0142 ulg\u0119. Mimo ci\u0105gle tl\u0105cego si\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku l\u0119ku, wiedzia\u0142, \u017ce zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107. Obrazy, ocalone dzi\u0119ki ich odwadze, by\u0142y teraz bezpieczne. Spojrza\u0142 na swoj\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra podesz\u0142a bli\u017cej. Obj\u0105\u0142 \u017con\u0119, czuj\u0105c, jak wraca do niego spok\u00f3j, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo by\u0142 mu obcy. Wiedzia\u0142, \u017ce droga przed nimi wci\u0105\u017c jest trudna, ale tego dnia, na tym placu, odnie\u015bli swoje ma\u0142e zwyci\u0119stwo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
W\u0142adys\u0142aw Woydy\u0142a sta\u0142 w cieniu zniszczonej \u015bciany, zamy\u015blony nad losem powierzonych mu skarb\u00f3w. Przez chwil\u0119 jego my\u015bli pow\u0119drowa\u0142y wstecz, do dnia, kiedy po raz pierwszy przekroczy\u0142 pr\u00f3g muzeum jako nowo mianowany intendent. Z\u0142o\u017cy\u0142 wtedy przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie chroni\u0142 dzie\u0142a przed niemieckim okupantem, cho\u0107 nie przypuszcza\u0142, \u017ce przyjdzie mu tak szybko dotrzyma\u0107 s\u0142owa. Woydy\u0142a westchn\u0105\u0142, odrzucaj\u0105c wspomnienia, i spojrza\u0142 w stron\u0119 dziedzi\u0144ca, przez kt\u00f3ry zmierza\u0142o w jego kierunku dw\u00f3ch go\u015bci. Pierwszego z m\u0119\u017cczyzn zna\u0142 dobrze \u2013 Roman Pieczyrak, pracownik urz\u0119du miasta, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ju\u017c przy r\u00f3\u017cnych miejskich inicjatywach. Obok niego szed\u0142 m\u0142odszy m\u0119\u017cczyzna, z zaci\u015bni\u0119tymi ustami, jakby pr\u00f3bowa\u0142 ukry\u0107 napi\u0119cie. Woydy\u0142a nie zna\u0142 go osobi\u015bcie. Pieczyrak przedstawi\u0142 go jako Henryka Krzesi\u0144skiego, zaufanego koleg\u0119 z magistratu. W milczeniu u\u015bcisn\u0119li sobie d\u0142onie na powitanie.<\/p>\n
\u2013 Przygotowali\u015bmy miejsce na parterze, w du\u017cej sali konferencyjnej \u2013 zaraportowa\u0142 Woydy\u0142a, prowadz\u0105c m\u0119\u017cczyzn szerokim korytarzem. Ich kroki dudni\u0142y o kamienn\u0105 posadzk\u0119, a d\u017awi\u0119k pot\u0119gowa\u0142o echo, wype\u0142niaj\u0105c cisz\u0119 pustego budynku. Kiedy weszli do sali, W\u0142adys\u0142aw wskaza\u0142 palcem pust\u0105 przestrze\u0144 pod jedn\u0105 ze \u015bcian.<\/p>\n
\u2013 Skrzyni\u0119 ukryjemy za stert\u0105 ksi\u0105\u017cek. Na wierzchu zrobimy wystaw\u0119, \u017ceby nikt nie zorientowa\u0142 si\u0119, co kryje si\u0119 pod spodem.<\/p>\n
\u2013 Postawimy tutaj rega\u0142y z ksi\u0105\u017ckami \u2013 doda\u0142. \u2013 Nawet bibliotekarka nie b\u0119dzie wiedzia\u0142a, co kryje si\u0119 pod lad\u0105.<\/p>\n
Do pomocy zawo\u0142ano przechodni\u00f3w. Grupa pracowa\u0142a wytrwale przez ca\u0142y ranek. Zrolowane obrazy zosta\u0142y umieszczone blisko \u015bciany i obudowane solidn\u0105 konstrukcj\u0105 z desek. Ca\u0142o\u015b\u0107 przypomina\u0142a sklepow\u0105 lad\u0119, na kt\u00f3rej ustawiono wystaw\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Woydy\u0142a po\u0142o\u017cy\u0142 na wierzchu \u201cPlastusiowy pami\u0119tnik\u201d Kownackiej i przymkn\u0105\u0142 na chwil\u0119 oczy. \u2013 To musi wystarczy\u0107. Zrobili\u015bmy wszystko, co w naszej mocy – wyszepta\u0142, a g\u0142o\u015bno doda\u0142 \u2013 Dzi\u0119kujemy. Teraz tylko czas poka\u017ce, czy to wystarczy.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 5: Przeprowadzka<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW sali konferencyjnej Muzeum Lubelskiego panowa\u0142a nerwowa atmosfera. Obrazy Matejki, ukryte pod wystaw\u0105 ksi\u0105\u017cek, by\u0142y tam ju\u017c blisko 2 lata. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy za\u017c\u0105dali przekazania gmachu, spad\u0142a na wszystkich jak grom z jasnego nieba.<\/p>\n
\u2013 Co teraz? \u2013 zapyta\u0142 jeden z opiekun\u00f3w, marszcz\u0105c czo\u0142o. \u2013 Jak mamy st\u0105d wynie\u015b\u0107 te p\u0142\u00f3tna? D\u0142ugo\u015b\u0107 jednej roli to prawie cztery i p\u00f3\u0142 metra, a wa\u017cy ponad p\u00f3\u0142torej tony!<\/p>\n
Woydy\u0142a podszed\u0142 do okna, wpatruj\u0105c si\u0119 w ulic\u0119, na kt\u00f3rej coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 niemieckie patrole.<\/p>\n
\u2013 Z tak\u0105 wag\u0105 i rozmiarem nie wyniesiemy ich po prostu na plecach \u2013 odpowiedzia\u0142 cicho, jakby obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jego s\u0142owa zostan\u0105 us\u0142yszane poza murami budynku. \u2013 Musimy dzia\u0142a\u0107 szybko, zanim Niemcy wkrocz\u0105 do \u015brodka.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce je podzielimy na mniejsze cz\u0119\u015bci? \u2013 rzuci\u0142 kto\u015b z magistratu.<\/p>\n
\u2013 Zbyt ryzykowne \u2013 odpowiedzia\u0142 Woydy\u0142a \u2013 Te obrazy s\u0105 bezcenne, ka\u017cda ingerencja mog\u0142aby je uszkodzi\u0107.<\/p>\n
\u2013 Musimy znale\u017a\u0107 now\u0105, bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 \u2013 doda\u0142 i potar\u0142 zm\u0119czone oczy\u2013 Ale gdzie znajdziemy miejsce, kt\u00f3re pomie\u015bci tak ogromne dzie\u0142a?<\/p>\n
Wszyscy milczeli, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Waga problemu ci\u0105\u017cy\u0142a na nich niczym same obrazy. Napi\u0119cie stawa\u0142o si\u0119 nie do zniesienia.<\/p>\n
\u2013 Potrzebujemy wi\u0119kszego planu \u2013 Woydy\u0142a przerwa\u0142 cisz\u0119 \u2013 Ale musimy dzia\u0142a\u0107 teraz. Nikt nie mo\u017ce si\u0119 dowiedzie\u0107, co kryje si\u0119 pod t\u0105 stert\u0105 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
\u2013 Zrobimy to noc\u0105 \u2013 zadecydowa\u0142 \u2013 Przygotujemy transport, ale najpierw musimy znale\u017a\u0107 miejsce, gdzie schowamy te p\u0142\u00f3tna. W przeciwnym razie wszystko, co zrobili\u015bmy, p\u00f3jdzie na marne.<\/p>\n
\n- Mam pewien pomys\u0142 – powiedzia\u0142 Pieczyrak. – Musz\u0119 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Franciszkiem Galer\u0105, on jest kierownikiem w Taborach Miejskich.<\/li>\n
- Mo\u017cna mu zaufa\u0107? – zapyta\u0142 Woydy\u0142a<\/li>\n
- Zdecydowanie tak – odpar\u0142 stanowczo Pieczyrak i zacz\u0105\u0142 wykr\u0119ca\u0107 numer telefonu.<\/li>\n<\/ul>\n
\u2026<\/p>\n
W\u00f3z toczy\u0142 si\u0119 powoli przez ciemne, opustosza\u0142e ulice. Ka\u017cdy stukot k\u00f3\u0142 na bruku wydawa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bniejszy, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci. Wo\u017anica miejski – Micha\u0142 Grzesiak wiedzia\u0142, \u017ce musi by\u0107 ostro\u017cny, zachowa\u0107 spok\u00f3j, by nie przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwagi.<\/p>\n
Mimo ch\u0142odu, Micha\u0142 czu\u0142 stru\u017ck\u0119 potu, kt\u00f3ra sp\u0142ywa\u0142a wolno po jego plecach. Przeci\u0105\u0142 plac Bernardy\u0144ski i wjecha\u0142 w ulic\u0119 Bernardy\u0144sk\u0105. Na razie wszystko sz\u0142o zgodnie z planem. Cmokn\u0105\u0142 na konie i skr\u0119ci\u0142 w Zamojsk\u0105, dalej Fabryczn\u0105 i D\u0142ug\u0105, a\u017c w ko\u0144cu, po 2,5h wjecha\u0142 na Elektryczn\u0105 i skierowa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 bramy Tabor\u00f3w Miejskich.<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
Franciszek Galera sta\u0142 w ciemno\u015bciach, nerwowo zerkaj\u0105c na zegarek. Potar\u0142 r\u0119kami ramiona, noc by\u0142a wyj\u0105tkowo ch\u0142odna. Na opustosza\u0142ej ulicy czas zdawa\u0142 si\u0119 sta\u0107 w miejscu, a nocn\u0105 cisz\u0119 tylko co jaki\u015b czas przerywa\u0142y st\u0142umione odg\u0142osy krok\u00f3w i szelest wiatru. Kilka dni wcze\u015bniej odebra\u0142 telefon od Romana, kt\u00f3ry dzwoni\u0142 z nietypow\u0105 pro\u015bb\u0105. Mia\u0142 przygotowa\u0107 miejsce w starej szopie na terenie Tabor\u00f3w i czeka\u0107 na transport jaki\u015b \u2018rzeczy\u2019. Nie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wiedzia\u0142 jedynie, \u017ce sprawa by\u0142a wyj\u0105tkowo poufna, dlatego misj\u0119 powierzono mu pod os\u0142on\u0105 nocy.<\/p>\n
Galera westchn\u0105\u0142 i przeci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 po czole. Jego niepok\u00f3j narasta\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Nagle, tu\u017c obok, co\u015b wyskoczy\u0142o z ciemno\u015bci. Drgn\u0105\u0142 gwa\u0142townie i odskoczy\u0142 na bok. W mroku dostrzeg\u0142 sylwetk\u0119 kota, kt\u00f3ry po chwili znikn\u0105\u0142 w zau\u0142ku. Przekl\u0105\u0142 pod nosem, pr\u00f3buj\u0105c opanowa\u0107 nerwy.<\/p>\n
Zadanie, kt\u00f3re mu powierzono, wymaga\u0142o dyskrecji, a on nie zadawa\u0142 pyta\u0144. W czasie wojny pytania nie by\u0142y m\u0105dr\u0105 rzecz\u0105 \u2013 po prostu wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy. Poza tym, ufa\u0142 w pe\u0142ni Romanowi, przepracowali razem wiele lat, darzy\u0142 go szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n
Galera wyci\u0105gn\u0105\u0142 szyj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c dojrze\u0107 co\u015b w mroku, gdy nagle zza zakr\u0119tu wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w\u00f3z wy\u0142adowany po brzegi gratami, starymi krzes\u0142ami, walizkami, pierzynami i metalow\u0105 bali\u0105 \u2013 Kolejna przeprowadzka \u2013 mrukn\u0105\u0142 pod nosem, cho\u0107 co\u015b w tym obrazie go zaniepokoi\u0142o. W\u00f3z by\u0142 nienaturalnie d\u0142ugi, jakby rozci\u0105gni\u0119ty, zbyt du\u017cy, by pomie\u015bci\u0107 tylko te rzeczy.<\/p>\n
Kiedy wo\u017anica zatrzyma\u0142 konie przy bramie Tabor\u00f3w, w\u00f3z stan\u0105\u0142 z cichym j\u0119kiem. Franciszek uni\u00f3s\u0142 brwi, a jego serce zacz\u0119\u0142o bi\u0107 jeszcze szybciej. W jednej chwili zrozumia\u0142, w\u0142a\u015bnie dojecha\u0142 tajemniczy \u0142adunek, na kt\u00f3ry czeka\u0142.<\/p>\n
Galera otworzy\u0142 bram\u0119 i w\u00f3z wtoczy\u0142 si\u0119 na dziedziniec Tabor\u00f3w. Franciszek nie kry\u0142 zaskoczenia. W\u015br\u00f3d niepozornych mebli, walizek i pierzyn, zauwa\u017cy\u0142 co\u015b, co przyku\u0142o jego uwag\u0119. Na dnie wozu, w\u015br\u00f3d ba\u0142aganu, dostrzeg\u0142 d\u0142ugi rulon, kt\u00f3ry ledwo mie\u015bci\u0142 si\u0119 na platformie. Jego \u015brednica wynosi\u0142a oko\u0142o trzydziestu centymetr\u00f3w, a d\u0142ugo\u015b\u0107 wydawa\u0142a si\u0119 nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty za\u0142adunku. Po plecach przebieg\u0142 mu zimny dreszcz. Jedno spojrzenie wystarczy\u0142o, by zda\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi sytuacji \u2014 rulon wa\u017cy\u0142 przynajmniej 1600 kilogram\u00f3w, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno. Instynkt podpowiada\u0142 mu, \u017ce to, co przyjecha\u0142o, by\u0142o znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c pozosta\u0142e rzeczy na wozie. Przez chwil\u0119 nie m\u00f3g\u0142 oderwa\u0107 wzroku od tego niepozornego, ale jak\u017ce istotnego \u0142adunku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dotar\u0142.<\/p>\n
\n- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
W \u015brodku nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka prezentacja – Galera u\u015bciska\u0142 serdecznie Romana Pieczyraka, a nast\u0119pnie przywita\u0142 si\u0119 po kolei z Naczelnikiem Henrykiem Krzesi\u0144skim, Franciszkiem Podle\u015bnym pracownikiem Zarz\u0105du Miejskiego, Marianem Woyd\u0105 kustoszem Muzeum Lubelskiego i W\u0142adys\u0142awem Drewnowskim prywatnym przedsi\u0119biorc\u0105 i wo\u017anic\u0105 Micha\u0142em Grzesiakiem. Grupa konspiracyjna pracowa\u0142a w skupieniu. Na pocz\u0105tek z wozu zdj\u0119to meble i pozosta\u0142e szparga\u0142y. D\u017awigni\u0119cie olbrzymiego rulonu okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem, ale przy d\u017awi\u0119kach st\u0119kania i cichych przekle\u0144stw uda\u0142o im si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 pakunek na ziemi. Na szybko przykryli go s\u0142om\u0105 i zamkn\u0119li drzwi szopy.<\/p>\n
W kolejnych tygodniach za zamkni\u0119tymi drzwiami stodo\u0142y trwa\u0142y gor\u0105czkowe prace. Galeria osobi\u015bcie wszystko nadzorowa\u0142. Czu\u0142 ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015b\u0107, \u017ale sypia\u0142 i sta\u0142 si\u0119 nerwowy. W pomoc zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 Ignacy Drewnowski – brat W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry pomaga\u0142 przy przewiezieniu \u0142adunku do Tabor\u00f3w. Przyprowadzi\u0142 dw\u00f3ch g\u0142uchoniemych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li kopa\u0107 d\u00f3\u0142. Franciszek denerwowa\u0142 si\u0119, bo prace posuwa\u0142y si\u0119 bardzo powoli – pod\u0142o\u017ce by\u0142o kamieniste i ka\u017cdy centymetr ziemi trzeba by\u0142o dos\u0142ownie wydziera\u0107..<\/p>\n
Wkr\u00f3tce ca\u0142a ekipa zakasa\u0142a r\u0119kawy. W szopie pojawiali si\u0119 kolejno cz\u0142onkowie grupy konspiracyjnej, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 nieszcz\u0119sny d\u00f3\u0142. Wreszcie uznali, \u017ce ma wystarczaj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, \u017ceby zmie\u015bci\u0107 w nim obrazy.<\/p>\n
To b\u0119dzie d\u0142uga noc – westchn\u0105\u0142 Galera podaj\u0105c Romanowi deski do szalunku. Prace trwa\u0142y ju\u017c kilka godzin, bracia Drewnowscy zabezpieczali w\u0142a\u015bnie skrzyni\u0119 pap\u0105 i azbestem, moszcz\u0105c j\u0105 dodatkowo s\u0142om\u0105. Franciszek wyszed\u0142 na chwil\u0119, \u017ceby przewietrzy\u0107 g\u0142ow\u0119. Wci\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko zimne powietrze i spojrza\u0142 w bezchmurne niebo. Zamkn\u0105\u0142 oczy i przycisn\u0105\u0142 palce do skroni. – Ch\u0142opaki sko\u0144czyli robi\u0107 odwodnienie – us\u0142ysza\u0142 za sob\u0105 g\u0142os kolegi. – Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te kanaliki i rynny wystarcz\u0105. Je\u015bli wilgo\u0107 dostanie si\u0119 do \u015brodka\u2026. – Galera nie chcia\u0142 ko\u0144czy\u0107 – Wracajmy do \u015brodka – rzuci\u0142 – Jeszcze du\u017co pracy przed nami.<\/p>\n
W milczeniu owin\u0119li rulon z obrazami w pap\u0119 i azbest i ostro\u017cnie umie\u015bcili w przygotowanej skrzyni. – Teraz ceg\u0142y panowie – rzuci\u0142 kto\u015b z ekipy. Z ceg\u0142ami posz\u0142o sprawnie, wszyscy czuli, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca pracy, czas ich nagli\u0142. Galera niespokojnie patrzy\u0142 na sko\u0144czone dzie\u0142o. Czego\u015b brakowa\u0142o, by\u0142 jednak tak wyczerpany, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o mu zebra\u0107 my\u015bli. Przeci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 i ziewn\u0105\u0142 przeci\u0105gle. Pozostali zbierali sprz\u0119t i porz\u0105dkowali szop\u0119. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 zamiata\u0107 pod\u0142og\u0119. – Trzeba to zabetonowa\u0107, na wypadek po\u017caru – pomy\u015bla\u0142 gor\u0105czkowo. – Ch\u0142opaki – odezwa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu – zalejemy to jeszcze cementem. Lepiej dmucha\u0107 na zimne – doda\u0142.<\/p>\n
\u015awita\u0142o, kiedy brudni i wyczerpani, zamkn\u0119li za sob\u0105 drzwi stodo\u0142y, modl\u0105c si\u0119 w duchu, \u017ceby nikt nie odkry\u0142 kryj\u00f3wki, w nadziei, \u017ce ich starania zapewni\u0105 bezpieczne schronienie cennych dzie\u0142.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 6: 10 milion\u00f3w marek<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nW dusznej piwnicy, o\u015bwietlonej jedynie s\u0142ab\u0105 lamp\u0105 wisz\u0105c\u0105 nad sto\u0142em, oficer Gestapo prowadzi\u0142 przes\u0142uchanie. Niemiec pochyla\u0142 si\u0119 nad m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na drewnianym krze\u015ble, blady i wyczerpany.<\/p>\n
\u2013 Gdzie s\u0105 obrazy? \u2013 warkn\u0105\u0142, zaciskaj\u0105c pi\u0119\u015bci na kraw\u0119dzi sto\u0142u.<\/p>\n
\u2013 Nie wiem \u2013 odpowiedzia\u0142 przes\u0142uchiwany, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 spok\u00f3j, cho\u0107 czu\u0142, \u017ce nerwy ma ju\u017c na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Oficer zmru\u017cy\u0142 oczy, widz\u0105c, \u017ce jego gro\u017aby nie robi\u0105 na m\u0119\u017cczy\u017anie wi\u0119kszego wra\u017cenia. Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie na pi\u0119cie i opu\u015bci\u0142 piwnic\u0119, trzaskaj\u0105c drzwiami. Na korytarzu, w p\u00f3\u0142mroku, czeka\u0142a na niego jego asystentka, m\u0142oda Niemka o stalowych oczach.<\/p>\n
\u2013 I co? \u2013 zapyta\u0142a beznami\u0119tnie, widz\u0105c jego z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Nic \u2013 warkn\u0105\u0142 oficer. \u2013 Wszyscy m\u00f3wi\u0105 to samo. \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n
Przemierza\u0142 wzd\u0142u\u017c i wszerz w\u0105ski korytarz, staraj\u0105c si\u0119 opanowa\u0107 gniew. Zatrzyma\u0142 si\u0119 nagle i odwr\u00f3ci\u0142 do niej. \u2013 Nagroda w wysoko\u015bci 10 milion\u00f3w marek! A oni dalej milcz\u0105! \u015alad urywa si\u0119 w Lublinie, a potem… nic. Jak kamie\u0144 w wod\u0119!<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce wiedz\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c m\u00f3wi\u0105 \u2013 zasugerowa\u0142a asystentka, cho\u0107 i ona zaczyna\u0142a w\u0105tpi\u0107 w skuteczno\u015b\u0107 dotychczasowych metod.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na ni\u0105 zimno, po czym rzuci\u0142 przez z\u0119by:<\/p>\n
\u2013 Znajdziemy ten obraz. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy musieli spali\u0107 p\u00f3\u0142 Polski, \u017ceby go zdoby\u0107.<\/p>\n
Rozmow\u0119 przerwa\u0142 dzwonek telefonu w jednym z biur na ko\u0144cu korytarza. Po chwili, w drzwiach stan\u0105\u0142 przej\u0119ty funkcjonariusz.<\/p>\n
\u2013 Panie oficerze \u2013 zacz\u0105\u0142 podekscytowany\u2013 dzwonili z centrali. Polskie Radio w Londynie nada\u0142o komunikat o \u201eBitwie pod Grunwaldem\u201d. Podaj\u0105, \u017ce obraz szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na niego zaskoczony, jego z\u0142o\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142a miejsca chwilowemu zdumieniu.<\/p>\n
\u2013 Co? \u2013 wymamrota\u0142, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 sens tej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Tak, panie oficerze \u2013 kontynuowa\u0142 funkcjonariusz. \u2013 wszystko wskazuje na to, \u017ce obraz jest teraz w Anglii.<\/p>\n
Oficer wybuchn\u0105\u0142 gniewnym \u015bmiechem, kt\u00f3ry zgas\u0142 r\u00f3wnie szybko, jak si\u0119 pojawi\u0142. W jego umy\u015ble toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c walka mi\u0119dzy z\u0142o\u015bci\u0105 a bezsilno\u015bci\u0105.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 7: Na \u015bwiat\u0142o dzienne<\/span><\/a><\/h2><\/div>\nFranciszek obudzi\u0142 si\u0119 o \u015bwicie i nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c zasn\u0105\u0107. Czu\u0142 narastaj\u0105ce w nim podniecenie, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o mu usiedzie\u0107 w miejscu. Spr\u00f3bowa\u0142 kawy, ale po zaledwie dw\u00f3ch \u0142ykach odstawi\u0142 kubek. Jego my\u015bli by\u0142y gdzie indziej. Ubra\u0142 si\u0119 szybko i wyszed\u0142 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
W Taborach Miejskich panowa\u0142o o\u017cywienie, trwa\u0142y gor\u0105czkowe przygotowania przed przybyciem go\u015bci. Ekipa filmowa Polskiej Kroniki Filmowej kr\u0119ci\u0142a si\u0119 po placu, rozstawiaj\u0105c kamery. Galera z przej\u0119ciem przeczesa\u0142 d\u0142oni\u0105 w\u0142osy i uwa\u017cnie rozejrza\u0142 si\u0119 po placu, szukaj\u0105c wzrokiem swojej \u017cony i c\u00f3rki.. Przez ostatnie cztery lata \u017cy\u0142 w nieustannym napi\u0119ciu, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce kto\u015b nie wytrzyma presji i zdradzi ich tajemnic\u0119 Niemcom. Mieszkanie na terenie Tabor\u00f3w Miejskich mia\u0142o swoje zalety \u2013 by\u0142 blisko i m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem ukrytych obraz\u00f3w. Jednak blisko\u015b\u0107 ta mia\u0142a swoj\u0105 mroczn\u0105 stron\u0119 \u2013 gdyby Niemcy odkryli, co skrywa szopa, on i jego rodzina nie mieliby szans na ocalenie.<\/p>\n
Galera otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ze wspomnie\u0144 i spojrza\u0142 na dzisiejszy dzie\u0144 z nadziej\u0105. Czeka\u0142 ich wyj\u0105tkowy moment, cho\u0107 w sercu czu\u0142 niepok\u00f3j. Zastanawia\u0142 si\u0119, w jakim stanie zastan\u0105 ukryte obrazy. Czy zabezpieczenia, kt\u00f3re tak starannie przygotowali, oka\u017c\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce?<\/p>\n
Spojrza\u0142 z trem\u0105 na zgromadzonych wok\u00f3\u0142 go\u015bci. W pierwszych rz\u0119dach stali przedstawiciele w\u0142adz, dziennikarze, jacy\u015b oficjele w garniturach. Po drugiej stronie placu dostrzeg\u0142 w t\u0142umie Antonin\u0119 – \u017con\u0119, kt\u00f3ra spojrza\u0142a na niego z dyskretnym u\u015bmiechem. Jej obecno\u015b\u0107 dodawa\u0142a mu otuchy. <\/p>\n
Robotnicy zacz\u0119li kopa\u0107, ods\u0142aniaj\u0105c starannie ukryty d\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym przez te wszystkie lata przechowywano bezcenne p\u0142\u00f3tna. Wreszcie, sze\u015bciu m\u0119\u017cczy\u017ani, ostro\u017cnie jakby mieli do czynienia z czym\u015b \u015bwi\u0119tym, wynios\u0142o na specjalnych legarach rulon owini\u0119ty pap\u0105. Na placu zapad\u0142a g\u0142\u0119boka cisza.<\/p>\n
Premier podszed\u0142 do sto\u0142u i wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki pi\u00f3ro, przygotowuj\u0105c si\u0119 do podpisania uroczystego aktu. Kiedy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, jego g\u0142os ni\u00f3s\u0142 si\u0119 po placu, d\u017awi\u0119cz\u0105c z powag\u0105. Podkre\u015bli\u0142 odwag\u0119 tych, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c swoje \u017cycie, ocalili narodowe skarby. M\u00f3wi\u0142 o patriotyzmie i po\u015bwi\u0119ceniu, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csze uznanie. Wspomnia\u0142, \u017ce nazwiska tych bohater\u00f3w pozostan\u0105 na razie w tajemnicy, by chroni\u0107 ich rodziny, przetrzymywane w niemieckich obozach. W jego s\u0142owach kry\u0142a si\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, ale te\u017c smutek i powaga sytuacji.<\/p>\n
Galera poczu\u0142, jak \u0142zy cisn\u0105 mu si\u0119 do oczu, ale powstrzyma\u0142 je, zaciskaj\u0105c usta. Wiedzia\u0142, \u017ce w tej chwili nie ma miejsca na s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce to, co zrobili, by\u0142o wi\u0119ksze od nich samych, wi\u0119ksze od strachu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im przez te lata. Kiedy premier podpisa\u0142 dokument, t\u0142um wybuch\u0142 oklaskami. Franciszek spojrza\u0142 na wydobyte obrazy, symbol przetrwania i nadziei.<\/p>\n
Kiedy uroczysto\u015b\u0107 dobieg\u0142a ko\u0144ca, Galera poczu\u0142 ulg\u0119. Mimo ci\u0105gle tl\u0105cego si\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku l\u0119ku, wiedzia\u0142, \u017ce zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107. Obrazy, ocalone dzi\u0119ki ich odwadze, by\u0142y teraz bezpieczne. Spojrza\u0142 na swoj\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra podesz\u0142a bli\u017cej. Obj\u0105\u0142 \u017con\u0119, czuj\u0105c, jak wraca do niego spok\u00f3j, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo by\u0142 mu obcy. Wiedzia\u0142, \u017ce droga przed nimi wci\u0105\u017c jest trudna, ale tego dnia, na tym placu, odnie\u015bli swoje ma\u0142e zwyci\u0119stwo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
W sali konferencyjnej Muzeum Lubelskiego panowa\u0142a nerwowa atmosfera. Obrazy Matejki, ukryte pod wystaw\u0105 ksi\u0105\u017cek, by\u0142y tam ju\u017c blisko 2 lata. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy za\u017c\u0105dali przekazania gmachu, spad\u0142a na wszystkich jak grom z jasnego nieba.<\/p>\n
\u2013 Co teraz? \u2013 zapyta\u0142 jeden z opiekun\u00f3w, marszcz\u0105c czo\u0142o. \u2013 Jak mamy st\u0105d wynie\u015b\u0107 te p\u0142\u00f3tna? D\u0142ugo\u015b\u0107 jednej roli to prawie cztery i p\u00f3\u0142 metra, a wa\u017cy ponad p\u00f3\u0142torej tony!<\/p>\n
Woydy\u0142a podszed\u0142 do okna, wpatruj\u0105c si\u0119 w ulic\u0119, na kt\u00f3rej coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 niemieckie patrole.<\/p>\n
\u2013 Z tak\u0105 wag\u0105 i rozmiarem nie wyniesiemy ich po prostu na plecach \u2013 odpowiedzia\u0142 cicho, jakby obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jego s\u0142owa zostan\u0105 us\u0142yszane poza murami budynku. \u2013 Musimy dzia\u0142a\u0107 szybko, zanim Niemcy wkrocz\u0105 do \u015brodka.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce je podzielimy na mniejsze cz\u0119\u015bci? \u2013 rzuci\u0142 kto\u015b z magistratu.<\/p>\n
\u2013 Zbyt ryzykowne \u2013 odpowiedzia\u0142 Woydy\u0142a \u2013 Te obrazy s\u0105 bezcenne, ka\u017cda ingerencja mog\u0142aby je uszkodzi\u0107.<\/p>\n
\u2013 Musimy znale\u017a\u0107 now\u0105, bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 \u2013 doda\u0142 i potar\u0142 zm\u0119czone oczy\u2013 Ale gdzie znajdziemy miejsce, kt\u00f3re pomie\u015bci tak ogromne dzie\u0142a?<\/p>\n
Wszyscy milczeli, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Waga problemu ci\u0105\u017cy\u0142a na nich niczym same obrazy. Napi\u0119cie stawa\u0142o si\u0119 nie do zniesienia.<\/p>\n
\u2013 Potrzebujemy wi\u0119kszego planu \u2013 Woydy\u0142a przerwa\u0142 cisz\u0119 \u2013 Ale musimy dzia\u0142a\u0107 teraz. Nikt nie mo\u017ce si\u0119 dowiedzie\u0107, co kryje si\u0119 pod t\u0105 stert\u0105 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
\u2013 Zrobimy to noc\u0105 \u2013 zadecydowa\u0142 \u2013 Przygotujemy transport, ale najpierw musimy znale\u017a\u0107 miejsce, gdzie schowamy te p\u0142\u00f3tna. W przeciwnym razie wszystko, co zrobili\u015bmy, p\u00f3jdzie na marne.<\/p>\n
- \n
- Mam pewien pomys\u0142 – powiedzia\u0142 Pieczyrak. – Musz\u0119 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Franciszkiem Galer\u0105, on jest kierownikiem w Taborach Miejskich.<\/li>\n
- Mo\u017cna mu zaufa\u0107? – zapyta\u0142 Woydy\u0142a<\/li>\n
- Zdecydowanie tak – odpar\u0142 stanowczo Pieczyrak i zacz\u0105\u0142 wykr\u0119ca\u0107 numer telefonu.<\/li>\n<\/ul>\n
\u2026<\/p>\n
W\u00f3z toczy\u0142 si\u0119 powoli przez ciemne, opustosza\u0142e ulice. Ka\u017cdy stukot k\u00f3\u0142 na bruku wydawa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bniejszy, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci. Wo\u017anica miejski – Micha\u0142 Grzesiak wiedzia\u0142, \u017ce musi by\u0107 ostro\u017cny, zachowa\u0107 spok\u00f3j, by nie przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwagi.<\/p>\n
Mimo ch\u0142odu, Micha\u0142 czu\u0142 stru\u017ck\u0119 potu, kt\u00f3ra sp\u0142ywa\u0142a wolno po jego plecach. Przeci\u0105\u0142 plac Bernardy\u0144ski i wjecha\u0142 w ulic\u0119 Bernardy\u0144sk\u0105. Na razie wszystko sz\u0142o zgodnie z planem. Cmokn\u0105\u0142 na konie i skr\u0119ci\u0142 w Zamojsk\u0105, dalej Fabryczn\u0105 i D\u0142ug\u0105, a\u017c w ko\u0144cu, po 2,5h wjecha\u0142 na Elektryczn\u0105 i skierowa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 bramy Tabor\u00f3w Miejskich.<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
Franciszek Galera sta\u0142 w ciemno\u015bciach, nerwowo zerkaj\u0105c na zegarek. Potar\u0142 r\u0119kami ramiona, noc by\u0142a wyj\u0105tkowo ch\u0142odna. Na opustosza\u0142ej ulicy czas zdawa\u0142 si\u0119 sta\u0107 w miejscu, a nocn\u0105 cisz\u0119 tylko co jaki\u015b czas przerywa\u0142y st\u0142umione odg\u0142osy krok\u00f3w i szelest wiatru. Kilka dni wcze\u015bniej odebra\u0142 telefon od Romana, kt\u00f3ry dzwoni\u0142 z nietypow\u0105 pro\u015bb\u0105. Mia\u0142 przygotowa\u0107 miejsce w starej szopie na terenie Tabor\u00f3w i czeka\u0107 na transport jaki\u015b \u2018rzeczy\u2019. Nie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wiedzia\u0142 jedynie, \u017ce sprawa by\u0142a wyj\u0105tkowo poufna, dlatego misj\u0119 powierzono mu pod os\u0142on\u0105 nocy.<\/p>\n
Galera westchn\u0105\u0142 i przeci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 po czole. Jego niepok\u00f3j narasta\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Nagle, tu\u017c obok, co\u015b wyskoczy\u0142o z ciemno\u015bci. Drgn\u0105\u0142 gwa\u0142townie i odskoczy\u0142 na bok. W mroku dostrzeg\u0142 sylwetk\u0119 kota, kt\u00f3ry po chwili znikn\u0105\u0142 w zau\u0142ku. Przekl\u0105\u0142 pod nosem, pr\u00f3buj\u0105c opanowa\u0107 nerwy.<\/p>\n
Zadanie, kt\u00f3re mu powierzono, wymaga\u0142o dyskrecji, a on nie zadawa\u0142 pyta\u0144. W czasie wojny pytania nie by\u0142y m\u0105dr\u0105 rzecz\u0105 \u2013 po prostu wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy. Poza tym, ufa\u0142 w pe\u0142ni Romanowi, przepracowali razem wiele lat, darzy\u0142 go szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n
Galera wyci\u0105gn\u0105\u0142 szyj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c dojrze\u0107 co\u015b w mroku, gdy nagle zza zakr\u0119tu wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w\u00f3z wy\u0142adowany po brzegi gratami, starymi krzes\u0142ami, walizkami, pierzynami i metalow\u0105 bali\u0105 \u2013 Kolejna przeprowadzka \u2013 mrukn\u0105\u0142 pod nosem, cho\u0107 co\u015b w tym obrazie go zaniepokoi\u0142o. W\u00f3z by\u0142 nienaturalnie d\u0142ugi, jakby rozci\u0105gni\u0119ty, zbyt du\u017cy, by pomie\u015bci\u0107 tylko te rzeczy.<\/p>\n
Kiedy wo\u017anica zatrzyma\u0142 konie przy bramie Tabor\u00f3w, w\u00f3z stan\u0105\u0142 z cichym j\u0119kiem. Franciszek uni\u00f3s\u0142 brwi, a jego serce zacz\u0119\u0142o bi\u0107 jeszcze szybciej. W jednej chwili zrozumia\u0142, w\u0142a\u015bnie dojecha\u0142 tajemniczy \u0142adunek, na kt\u00f3ry czeka\u0142.<\/p>\n
Galera otworzy\u0142 bram\u0119 i w\u00f3z wtoczy\u0142 si\u0119 na dziedziniec Tabor\u00f3w. Franciszek nie kry\u0142 zaskoczenia. W\u015br\u00f3d niepozornych mebli, walizek i pierzyn, zauwa\u017cy\u0142 co\u015b, co przyku\u0142o jego uwag\u0119. Na dnie wozu, w\u015br\u00f3d ba\u0142aganu, dostrzeg\u0142 d\u0142ugi rulon, kt\u00f3ry ledwo mie\u015bci\u0142 si\u0119 na platformie. Jego \u015brednica wynosi\u0142a oko\u0142o trzydziestu centymetr\u00f3w, a d\u0142ugo\u015b\u0107 wydawa\u0142a si\u0119 nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty za\u0142adunku. Po plecach przebieg\u0142 mu zimny dreszcz. Jedno spojrzenie wystarczy\u0142o, by zda\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi sytuacji \u2014 rulon wa\u017cy\u0142 przynajmniej 1600 kilogram\u00f3w, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno. Instynkt podpowiada\u0142 mu, \u017ce to, co przyjecha\u0142o, by\u0142o znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c pozosta\u0142e rzeczy na wozie. Przez chwil\u0119 nie m\u00f3g\u0142 oderwa\u0107 wzroku od tego niepozornego, ale jak\u017ce istotnego \u0142adunku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dotar\u0142.<\/p>\n
- \n
- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
W \u015brodku nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka prezentacja – Galera u\u015bciska\u0142 serdecznie Romana Pieczyraka, a nast\u0119pnie przywita\u0142 si\u0119 po kolei z Naczelnikiem Henrykiem Krzesi\u0144skim, Franciszkiem Podle\u015bnym pracownikiem Zarz\u0105du Miejskiego, Marianem Woyd\u0105 kustoszem Muzeum Lubelskiego i W\u0142adys\u0142awem Drewnowskim prywatnym przedsi\u0119biorc\u0105 i wo\u017anic\u0105 Micha\u0142em Grzesiakiem. Grupa konspiracyjna pracowa\u0142a w skupieniu. Na pocz\u0105tek z wozu zdj\u0119to meble i pozosta\u0142e szparga\u0142y. D\u017awigni\u0119cie olbrzymiego rulonu okaza\u0142o si\u0119 nie lada wyzwaniem, ale przy d\u017awi\u0119kach st\u0119kania i cichych przekle\u0144stw uda\u0142o im si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 pakunek na ziemi. Na szybko przykryli go s\u0142om\u0105 i zamkn\u0119li drzwi szopy.<\/p>\n
W kolejnych tygodniach za zamkni\u0119tymi drzwiami stodo\u0142y trwa\u0142y gor\u0105czkowe prace. Galeria osobi\u015bcie wszystko nadzorowa\u0142. Czu\u0142 ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015b\u0107, \u017ale sypia\u0142 i sta\u0142 si\u0119 nerwowy. W pomoc zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 Ignacy Drewnowski – brat W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry pomaga\u0142 przy przewiezieniu \u0142adunku do Tabor\u00f3w. Przyprowadzi\u0142 dw\u00f3ch g\u0142uchoniemych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li kopa\u0107 d\u00f3\u0142. Franciszek denerwowa\u0142 si\u0119, bo prace posuwa\u0142y si\u0119 bardzo powoli – pod\u0142o\u017ce by\u0142o kamieniste i ka\u017cdy centymetr ziemi trzeba by\u0142o dos\u0142ownie wydziera\u0107..<\/p>\n
Wkr\u00f3tce ca\u0142a ekipa zakasa\u0142a r\u0119kawy. W szopie pojawiali si\u0119 kolejno cz\u0142onkowie grupy konspiracyjnej, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 nieszcz\u0119sny d\u00f3\u0142. Wreszcie uznali, \u017ce ma wystarczaj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, \u017ceby zmie\u015bci\u0107 w nim obrazy.<\/p>\n
To b\u0119dzie d\u0142uga noc – westchn\u0105\u0142 Galera podaj\u0105c Romanowi deski do szalunku. Prace trwa\u0142y ju\u017c kilka godzin, bracia Drewnowscy zabezpieczali w\u0142a\u015bnie skrzyni\u0119 pap\u0105 i azbestem, moszcz\u0105c j\u0105 dodatkowo s\u0142om\u0105. Franciszek wyszed\u0142 na chwil\u0119, \u017ceby przewietrzy\u0107 g\u0142ow\u0119. Wci\u0105gn\u0105\u0142 g\u0142\u0119boko zimne powietrze i spojrza\u0142 w bezchmurne niebo. Zamkn\u0105\u0142 oczy i przycisn\u0105\u0142 palce do skroni. – Ch\u0142opaki sko\u0144czyli robi\u0107 odwodnienie – us\u0142ysza\u0142 za sob\u0105 g\u0142os kolegi. – Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te kanaliki i rynny wystarcz\u0105. Je\u015bli wilgo\u0107 dostanie si\u0119 do \u015brodka\u2026. – Galera nie chcia\u0142 ko\u0144czy\u0107 – Wracajmy do \u015brodka – rzuci\u0142 – Jeszcze du\u017co pracy przed nami.<\/p>\n
W milczeniu owin\u0119li rulon z obrazami w pap\u0119 i azbest i ostro\u017cnie umie\u015bcili w przygotowanej skrzyni. – Teraz ceg\u0142y panowie – rzuci\u0142 kto\u015b z ekipy. Z ceg\u0142ami posz\u0142o sprawnie, wszyscy czuli, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca pracy, czas ich nagli\u0142. Galera niespokojnie patrzy\u0142 na sko\u0144czone dzie\u0142o. Czego\u015b brakowa\u0142o, by\u0142 jednak tak wyczerpany, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o mu zebra\u0107 my\u015bli. Przeci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 i ziewn\u0105\u0142 przeci\u0105gle. Pozostali zbierali sprz\u0119t i porz\u0105dkowali szop\u0119. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 zamiata\u0107 pod\u0142og\u0119. – Trzeba to zabetonowa\u0107, na wypadek po\u017caru – pomy\u015bla\u0142 gor\u0105czkowo. – Ch\u0142opaki – odezwa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu – zalejemy to jeszcze cementem. Lepiej dmucha\u0107 na zimne – doda\u0142.<\/p>\n
\u015awita\u0142o, kiedy brudni i wyczerpani, zamkn\u0119li za sob\u0105 drzwi stodo\u0142y, modl\u0105c si\u0119 w duchu, \u017ceby nikt nie odkry\u0142 kryj\u00f3wki, w nadziei, \u017ce ich starania zapewni\u0105 bezpieczne schronienie cennych dzie\u0142.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 6: 10 milion\u00f3w marek<\/span><\/a><\/h2><\/div>
\nW dusznej piwnicy, o\u015bwietlonej jedynie s\u0142ab\u0105 lamp\u0105 wisz\u0105c\u0105 nad sto\u0142em, oficer Gestapo prowadzi\u0142 przes\u0142uchanie. Niemiec pochyla\u0142 si\u0119 nad m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na drewnianym krze\u015ble, blady i wyczerpany.<\/p>\n
\u2013 Gdzie s\u0105 obrazy? \u2013 warkn\u0105\u0142, zaciskaj\u0105c pi\u0119\u015bci na kraw\u0119dzi sto\u0142u.<\/p>\n
\u2013 Nie wiem \u2013 odpowiedzia\u0142 przes\u0142uchiwany, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 spok\u00f3j, cho\u0107 czu\u0142, \u017ce nerwy ma ju\u017c na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Oficer zmru\u017cy\u0142 oczy, widz\u0105c, \u017ce jego gro\u017aby nie robi\u0105 na m\u0119\u017cczy\u017anie wi\u0119kszego wra\u017cenia. Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie na pi\u0119cie i opu\u015bci\u0142 piwnic\u0119, trzaskaj\u0105c drzwiami. Na korytarzu, w p\u00f3\u0142mroku, czeka\u0142a na niego jego asystentka, m\u0142oda Niemka o stalowych oczach.<\/p>\n
\u2013 I co? \u2013 zapyta\u0142a beznami\u0119tnie, widz\u0105c jego z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Nic \u2013 warkn\u0105\u0142 oficer. \u2013 Wszyscy m\u00f3wi\u0105 to samo. \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n
Przemierza\u0142 wzd\u0142u\u017c i wszerz w\u0105ski korytarz, staraj\u0105c si\u0119 opanowa\u0107 gniew. Zatrzyma\u0142 si\u0119 nagle i odwr\u00f3ci\u0142 do niej. \u2013 Nagroda w wysoko\u015bci 10 milion\u00f3w marek! A oni dalej milcz\u0105! \u015alad urywa si\u0119 w Lublinie, a potem… nic. Jak kamie\u0144 w wod\u0119!<\/p>\n
\u2013 Mo\u017ce wiedz\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c m\u00f3wi\u0105 \u2013 zasugerowa\u0142a asystentka, cho\u0107 i ona zaczyna\u0142a w\u0105tpi\u0107 w skuteczno\u015b\u0107 dotychczasowych metod.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na ni\u0105 zimno, po czym rzuci\u0142 przez z\u0119by:<\/p>\n
\u2013 Znajdziemy ten obraz. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy musieli spali\u0107 p\u00f3\u0142 Polski, \u017ceby go zdoby\u0107.<\/p>\n
Rozmow\u0119 przerwa\u0142 dzwonek telefonu w jednym z biur na ko\u0144cu korytarza. Po chwili, w drzwiach stan\u0105\u0142 przej\u0119ty funkcjonariusz.<\/p>\n
\u2013 Panie oficerze \u2013 zacz\u0105\u0142 podekscytowany\u2013 dzwonili z centrali. Polskie Radio w Londynie nada\u0142o komunikat o \u201eBitwie pod Grunwaldem\u201d. Podaj\u0105, \u017ce obraz szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 na Wyspy Brytyjskie.<\/p>\n
Oficer spojrza\u0142 na niego zaskoczony, jego z\u0142o\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142a miejsca chwilowemu zdumieniu.<\/p>\n
\u2013 Co? \u2013 wymamrota\u0142, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 sens tej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Tak, panie oficerze \u2013 kontynuowa\u0142 funkcjonariusz. \u2013 wszystko wskazuje na to, \u017ce obraz jest teraz w Anglii.<\/p>\n
Oficer wybuchn\u0105\u0142 gniewnym \u015bmiechem, kt\u00f3ry zgas\u0142 r\u00f3wnie szybko, jak si\u0119 pojawi\u0142. W jego umy\u015ble toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c walka mi\u0119dzy z\u0142o\u015bci\u0105 a bezsilno\u015bci\u0105.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
<\/i><\/i><\/span>Rozdzia\u0142 7: Na \u015bwiat\u0142o dzienne<\/span><\/a><\/h2><\/div>
\nFranciszek obudzi\u0142 si\u0119 o \u015bwicie i nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c zasn\u0105\u0107. Czu\u0142 narastaj\u0105ce w nim podniecenie, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o mu usiedzie\u0107 w miejscu. Spr\u00f3bowa\u0142 kawy, ale po zaledwie dw\u00f3ch \u0142ykach odstawi\u0142 kubek. Jego my\u015bli by\u0142y gdzie indziej. Ubra\u0142 si\u0119 szybko i wyszed\u0142 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
W Taborach Miejskich panowa\u0142o o\u017cywienie, trwa\u0142y gor\u0105czkowe przygotowania przed przybyciem go\u015bci. Ekipa filmowa Polskiej Kroniki Filmowej kr\u0119ci\u0142a si\u0119 po placu, rozstawiaj\u0105c kamery. Galera z przej\u0119ciem przeczesa\u0142 d\u0142oni\u0105 w\u0142osy i uwa\u017cnie rozejrza\u0142 si\u0119 po placu, szukaj\u0105c wzrokiem swojej \u017cony i c\u00f3rki.. Przez ostatnie cztery lata \u017cy\u0142 w nieustannym napi\u0119ciu, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce kto\u015b nie wytrzyma presji i zdradzi ich tajemnic\u0119 Niemcom. Mieszkanie na terenie Tabor\u00f3w Miejskich mia\u0142o swoje zalety \u2013 by\u0142 blisko i m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem ukrytych obraz\u00f3w. Jednak blisko\u015b\u0107 ta mia\u0142a swoj\u0105 mroczn\u0105 stron\u0119 \u2013 gdyby Niemcy odkryli, co skrywa szopa, on i jego rodzina nie mieliby szans na ocalenie.<\/p>\n
Galera otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ze wspomnie\u0144 i spojrza\u0142 na dzisiejszy dzie\u0144 z nadziej\u0105. Czeka\u0142 ich wyj\u0105tkowy moment, cho\u0107 w sercu czu\u0142 niepok\u00f3j. Zastanawia\u0142 si\u0119, w jakim stanie zastan\u0105 ukryte obrazy. Czy zabezpieczenia, kt\u00f3re tak starannie przygotowali, oka\u017c\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce?<\/p>\n
Spojrza\u0142 z trem\u0105 na zgromadzonych wok\u00f3\u0142 go\u015bci. W pierwszych rz\u0119dach stali przedstawiciele w\u0142adz, dziennikarze, jacy\u015b oficjele w garniturach. Po drugiej stronie placu dostrzeg\u0142 w t\u0142umie Antonin\u0119 – \u017con\u0119, kt\u00f3ra spojrza\u0142a na niego z dyskretnym u\u015bmiechem. Jej obecno\u015b\u0107 dodawa\u0142a mu otuchy. <\/p>\n
Robotnicy zacz\u0119li kopa\u0107, ods\u0142aniaj\u0105c starannie ukryty d\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym przez te wszystkie lata przechowywano bezcenne p\u0142\u00f3tna. Wreszcie, sze\u015bciu m\u0119\u017cczy\u017ani, ostro\u017cnie jakby mieli do czynienia z czym\u015b \u015bwi\u0119tym, wynios\u0142o na specjalnych legarach rulon owini\u0119ty pap\u0105. Na placu zapad\u0142a g\u0142\u0119boka cisza.<\/p>\n
Premier podszed\u0142 do sto\u0142u i wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki pi\u00f3ro, przygotowuj\u0105c si\u0119 do podpisania uroczystego aktu. Kiedy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, jego g\u0142os ni\u00f3s\u0142 si\u0119 po placu, d\u017awi\u0119cz\u0105c z powag\u0105. Podkre\u015bli\u0142 odwag\u0119 tych, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c swoje \u017cycie, ocalili narodowe skarby. M\u00f3wi\u0142 o patriotyzmie i po\u015bwi\u0119ceniu, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na najwy\u017csze uznanie. Wspomnia\u0142, \u017ce nazwiska tych bohater\u00f3w pozostan\u0105 na razie w tajemnicy, by chroni\u0107 ich rodziny, przetrzymywane w niemieckich obozach. W jego s\u0142owach kry\u0142a si\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, ale te\u017c smutek i powaga sytuacji.<\/p>\n
Galera poczu\u0142, jak \u0142zy cisn\u0105 mu si\u0119 do oczu, ale powstrzyma\u0142 je, zaciskaj\u0105c usta. Wiedzia\u0142, \u017ce w tej chwili nie ma miejsca na s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce to, co zrobili, by\u0142o wi\u0119ksze od nich samych, wi\u0119ksze od strachu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im przez te lata. Kiedy premier podpisa\u0142 dokument, t\u0142um wybuch\u0142 oklaskami. Franciszek spojrza\u0142 na wydobyte obrazy, symbol przetrwania i nadziei.<\/p>\n
Kiedy uroczysto\u015b\u0107 dobieg\u0142a ko\u0144ca, Galera poczu\u0142 ulg\u0119. Mimo ci\u0105gle tl\u0105cego si\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku l\u0119ku, wiedzia\u0142, \u017ce zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107. Obrazy, ocalone dzi\u0119ki ich odwadze, by\u0142y teraz bezpieczne. Spojrza\u0142 na swoj\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra podesz\u0142a bli\u017cej. Obj\u0105\u0142 \u017con\u0119, czuj\u0105c, jak wraca do niego spok\u00f3j, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo by\u0142 mu obcy. Wiedzia\u0142, \u017ce droga przed nimi wci\u0105\u017c jest trudna, ale tego dnia, na tym placu, odnie\u015bli swoje ma\u0142e zwyci\u0119stwo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div>
- Helena! – zawo\u0142a\u0142 cicho. C\u00f3rka podesz\u0142a do niego bez s\u0142owa i u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119. Mia\u0142a policzki zarumienione od ch\u0142odu, jej oczy b\u0142yszcza\u0142y w \u015bwietle latarni. – Kochanie, zamknij bram\u0119 i sta\u0144 na czatach. Gdyby pojawili si\u0119 Niemcy, to\u2026 – Wiem tato – przerwa\u0142a mu – Nie martw si\u0119, ja tu wszystkiego przypilnuj\u0119. Jakie\u015b nag\u0142e wzruszenie ogarn\u0119\u0142o Franciszka, poczu\u0142 delikatny ucisk w okolicy serca. Odwr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119 i otar\u0142 szybko \u0142z\u0119, kt\u00f3ra zakr\u0119ci\u0142a si\u0119 w oku. Helena, Helcia – jeszcze niedawno trzyma\u0142 j\u0105 na kolanach, a teraz – 20-letnia panna, kt\u00f3ra stoi na czatach, dumna, bez cienia strachu. Pog\u0142adzi\u0142 j\u0105 czule po g\u0142owie, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, szybkim krokiem wszed\u0142 do szopy i zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi.<\/li>\n<\/ul>\n
![\"logotypy\"](\"https:\/\/nockultury.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/belki_matejko_cz_1.png\" "\\"belki_matejko_cz_1\\"")
<\/span><\/div><\/div><\/div>![\"Grafika](\"https:\/\/nockultury.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/sociale_nk_24_tekstowe_matejko_zolty_kwadrat.jpg\" "\\"sociale_nk_24_tekstowe_matejko_zolty_kwadrat\\"")
<\/span><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-47887","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n